Chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ sơ sinh tại nhà trong 6 tuần sau đẻ

Giai đoạn 6 tuần đầu sau đẻ (hậu sản) là khoảng thời gian đủ để các cơ quan của cơ thể mẹ hồi phục sau quá trình mang thai và sinh đẻ. Đây cũng là thời kỳ mà bà mẹ có những thay đổi về sinh lý, tâm lý khác nhau do chưa kịp thích nghi với việc chăm sóc con nên dễ bị căng thẳng, trầm cảm sau sinh. Đối với trẻ sơ sinh đây là giai đoạn trẻ bắt đầu với môi trường sống độc lập bên ngoài cơ thể mẹ và với một cơ thể còn non nớt, hệ thống miễn dịch chưa phát triển đầy đủ nên trẻ rất dễ bị tổn thương và mắc bệnh. Chính vì vậy, thăm khám tại nhà, tư vấn chăm sóc sức khoẻ cho cả mẹ và con là một hoạt động rất cần thiết B, góp phần quan trọng trong bảo vệ sức khoẻ, giảm tỷ lệ bệnh tật, tử vong cho bà mẹ và trẻ sơ sinh.

1. Thăm khám bà mẹ và trẻ sơ sinh trong vòng 6 tuần đầu sau đẻ

Thông thường, bà mẹ cần được thăm khám tại nhà 3 lần kể từ khi ở cơ sở y tế (CSYT) về cho đến 6 tuần sau đẻ. Tuy nhiên, nếu nhận được thông tin bà mẹ hoặc trẻ sơ sinh có vấn đề bất thường thì nhân viên y tế cần có mặt để hỗ trợ chăm sóc phù hợp.

2. Hướng dẫn chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh tại nhà trong 6 tuần sau đẻ

2.1. Chăm sóc bà mẹ:

• Tinh thần: sau đẻ có nhiều thay đổi về nội tiết, cảm xúc, điều kiện ăn, ngủ, nghỉ nên bà mẹ dễ có nguy cơ trầm cảm. Mọi người trong gia đình, đặc biệt là chồng cần gần gũi, chăm sóc, động viên và hỗ trợ bà mẹ giúp phục hồi nhanh sau đẻ
• Ngủ/nghỉ: Cố gắng ngủ đủ 8 giờ/ngày. Tranh thủ mọi lúc có người chăm bé để ngủ, nghỉ. Trong tuần đầu sau đẻ có thể nghỉ ngơi hoàn toàn, đi lại nhẹ nhàng trong nhà. Những tuần sau có thể vừa chăm con, vừa làm các việc lặt vặt trong nhà và tự chăm sóc bản thân
• Chế độ ăn, uống: Mẹ cần ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng để phục hồi sức khoẻ và có đủ sữa cho trẻ bú

• Thức ăn cần đa dạng, giàu đạm, canxi, chất xơ, vitamin và khoáng chất. Các loại thực phẩm có sẵn tại địa phương như thịt, cá, trứng, rau xanh, hoa quả, gạo, đậu, lạc… đều rất tốt cho bữa ăn của mẹ
• Số bữa: ăn nhiều hơn bình thường, ít nhất là ăn thêm 1 bữa chính
• Uống theo nhu cầu nhưng phải đủ từ 2 - 3 lít nước/ngày
• Không ăn kiêng, chỉ hạn chế một số gia vị (hành, tỏi..) có thể qua sữa gây khó chịu cho trẻ
• Trong tháng đầu, bà mẹ vẫn cần bổ sung thêm Sắt và a xit Folic.

• Cho con bú và nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ:

• Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu, không cho trẻ ăn uống thêm gì kể cả nước lọc trừ trường hợp đặc biệt có chỉ định của bác sĩ
• Cho trẻ bú theo nhu cầu, ít nhất 8 bữa cho cả ngày và đêm

• Chăm sóc vú:

+ Giữ 2 vú luôn sạch, thoáng

+ Nên mát xa nhẹ nhàng khi sữa căng để làm thông tia sữa.

+ Không mặc áo ngực quá chật

   + Nếu đầu vú tụt: vê núm vú cho đầu vú dài ra để trẻ dễ bú và dễ vệ sinh

    Hình ảnh núm vú tụt:

• Vệ sinh:

• Trong vài tuần đầu, còn nhiều sản dịch: nên thay khố thường xuyên, rửa sạch thấm khô sau mỗi lần đại, tiểu tiện ….
• Tắm gội theo nhu cầu và tuỳ điều kiện thời tiết nhưng nên cần tắm/gội nhanh bằng nước sạch, ấm, tắm ở nơi kín gió.

- Trường hợp có vết mổ lấy thai hoặc vết khâu tầng sinh môn: sau cắt chỉ tại cơ sở y tế, các vết thương tự lành, để ngỏ không cần băng và chăm sóc đặc biệt. Nếu thấy sưng nóng, đỏ, đau, cần hướng dẫn bà mẹ đến cơ sở y tế để được khám và chăm sóc

• Không quan hệ tình dục trong 6 tuần đầu sau đẻ.

2.2. Chăm sóc trẻ

• Luôn rửa tay khi chăm sóc trẻ
• Giữ ấm cho trẻ: Bảo đảm trẻ luôn được nằm cạnh mẹ trong phòng ấm, đủ ánh sáng, không có gió lùa, không có khói, bụi
• Trẻ được bú mẹ hoàn toàn, bú theo nhu cầu, ít nhất là 8 lần cả ngày và đêm
• Chăm sóc mắt: Lau sạch hàng ngày mắt bằng khăn mềm, ẩm và sạch. Lau từ khóe trong của mắt ra ngoài. Không nhỏ bất cứ thứ gì vào mắt trẻ.
• Chăm sóc rốn:
  • Bình thường rốn rụng vào ngày từ ngày thứ 7-10. Khi rốn mới rụng, cần chú ý giữ chân rốn khô, sạch cho đến khi liền sẹo (khoảng 15 ngày)
  • Luôn để rốn hở, quấn tã ở phía dưới rốn và giữ rốn luôn khô, thoáng. Nếu rốn dính bẩn phân, nước tiểu cần rửa bằng nước sạch sau đó thấm khô

         Hình ảnh rốn trẻ sơ sinh bình thường:

        Hình ảnh rốn trẻ sơ sinh bất thường:

• Chăm sóc da, vệ sinh thân thể:
  • Dùng áo, tã bằng vải bông mềm, thoáng cho trẻ
  • Giặt riêng các đồ dùng cho trẻ, phơi khô nơi thoáng, sạch, có ánh nắng mặt trời. Mùa đông, nếu có điều kiện nên là khô đồ vải trước khi dùng cho trẻ
  • Lau, rửa trẻ hàng ngày bằng nước sạch, ấm, không nhất thiết phải tắm hàng ngày, đặc biệt là trong thời tiết lạnh.
• Tắm cho trẻ:
  •  Tắm trong phòng ấm, không có gió lùa.
  • Tắm bằng nước ấm, sạch. Nên tắm trẻ từng phần, không để toàn thân trẻ ngập vào nước, đặc biệt là khi rốn chưa liền sẹo. Lau mặt, mắt trước rồi đến các phần khác. Nên gội đầu sau cùng vì đầu ướt gây mất nhiều nhiệt của cơ thể.
  • Dùng khăn mềm tắm cho trẻ, không chà xát mạnh da gây xây xát da trẻ.
  • Chú ý không để nước vào tai và rốn trẻ.
  • Lau khô, mặc ấm cho trẻ ngay sau khi tắm. Thời gian tắm cho trẻ không nên kéo dài quá 10 phút.
• Phòng bệnh cho trẻ: Nên nằm màn để tránh muỗi và côn trùng đốt. Không cho trẻ sơ sinh tiếp xúc với các loại vật nuôi. Không cho trẻ tiếp xúc với người đang bị bệnh cấp tính hoặc các bệnh lây. Tránh tiếp xúc với khói thuốc lá, thuốc lào hoặc khói do đun nấu. Vận động gia đình đưa trẻ đi tiêm phòng theo lịch.

 

Ths. BsCK1. Hà Thị Mỹ Dung - Trung tâm KSBT