Điểm tin y tế công cộng

Bệnh virus Sudan (SVD: Sudan virus disease)

Tính đến ngày 5/3/2025, có tổng cộng 14 người được báo cáo là bị nhiễm bệnh do vi rút Sudan (SVD) ở Uganda. Theo tin tức về dịch bệnh của WHO công bố ngày 8/3, 12 người trong số đó đã được xác nhận nhiễm trùng trong khi hai người được đánh giá là có thể đã nhiễm bệnh. Bốn trong số những người được báo cáo là đã bị nhiễm bệnh (hai người được xác nhận và hai người có thể xảy ra) đã chết. Những cái chết này bao gồm một đứa trẻ được đưa vào bệnh viện Mulago ở Kampala vào ngày 23/2. Tám trong số những người được xác nhận nhiễm trùng đã được chăm sóc tại các trung tâm điều trị ở thủ đô Kampala và thành phố Mbale và được xuất viện vào ngày 18/2. Tính đến ngày 5/3, 192 người được biết là đã tiếp xúc với những người được chẩn đoán mắc bệnh SVD đang được theo dõi và hỗ trợ. Loài vi rút Sudan khác với chủng vi rút Ebola Zaire và sự lây truyền của nó không thể được ngăn chặn bằng hai loại vắc xin được cấp phép chống lại loại vi rút sau. Tuy nhiên, cuộc thử nghiệm một loại vắc xin ứng cử viên cho bệnh SVD đã được triển khai chỉ 4 ngày sau khi dịch bệnh được công bố và thử nghiệm điều trị dự kiến ​​sẽ bắt đầu ngay sau khi được các cơ quan quốc gia phê duyệt.

Khủng hoảng Sudan

Gần hai năm sau cuộc xung đột tàn phá Sudan, người dân đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng di dời lớn nhất và gia tăng nhanh nhất thế giới, với ước tính khoảng 12,8 triệu người buộc phải di dời. Theo phân tích tình hình sức khỏe cộng đồng do WHO công bố ngày 10/3, khoảng 30,4 triệu người - hơn một nửa dân số - cần được hỗ trợ, trong đó có 16 triệu trẻ em. Nạn đói đã được xác nhận ở nhiều khu vực ở Bắc Darfur, trong khi tỷ lệ suy dinh dưỡng (SDD) thuộc hàng cao nhất trên toàn cầu, với 4,9 triệu trẻ em dưới 5 tuổi và phụ nữ mang thai bị SDD trầm trọng. Các cuộc tấn công vào lĩnh vực chăm sóc sức khỏe đang làm tăng thêm những thách thức phải đối mặt, với hàng trăm vụ việc được ghi nhận, hạn chế nghiêm trọng khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc y tế. Các bệnh truyền nhiễm, bao gồm dịch tả, sốt rét và sởi, đang lan rộng. WHO đang hỗ trợ các nỗ lực ứng phó khẩn cấp, nhưng tình trạng mất an ninh, di dời và thiếu nguồn lực tiếp tục cản trở việc cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe trên toàn quốc

Bệnh do virus Marburg

Bộ Y tế Cộng hòa Thống nhất Tanzania tuyên bố chấm dứt đợt bùng phát bệnh do vi rút Marburg (MVD). Tuyên bố ngày 13/3 được đưa ra sau hai giai đoạn ủ bệnh liên tiếp (tổng cộng 42 ngày) kể từ khi người cuối cùng được xác nhận mắc MVD qua đời vào ngày 28/1/2025. Vụ dịch được tuyên bố vào ngày 20/1/2025. Tính đến ngày 12/3/2025, 10 người được báo cáo là đã bị nhiễm bệnh (hai người được xác định và 8 người nghi ngờ). Tất cả 10 người đã chết, trong đó có 8 người đã chết trước khi dịch bệnh được xác nhận. Tổng cộng có 272 người được liệt kê để theo dõi đã hoàn thành quá trình theo dõi 21 ngày kể từ ngày 10/2/2025.

Cắt giảm tài trợ đe dọa đáp ứng với bệnh lao

Việc cắt giảm tài trợ đột ngột cho các chương trình bệnh lao (TB) quốc gia của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ (USA) có nguy cơ hủy hoại những thành quả đạt được gần đây và khiến hàng triệu người gặp nguy hiểm nghiêm trọng. Đây là thông cáo báo chí ngày 5/3 của WHO, trong đó tuyên bố rằng trước khi cắt giảm, chính phủ Hoa Kỳ đã cung cấp khoảng 200–250 triệu đô la Mỹ (US$) hàng năm trong tài trợ song phương để ứng phó với bệnh lao ở cấp quốc gia, khoảng một phần tư tổng số tiền tài trợ của các nhà tài trợ quốc tế. Theo WHO, việc mất nguồn tài trợ này khiến 18 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất gặp nguy hiểm, trong đó Khu vực Châu Phi bị ảnh hưởng nặng nề nhất, tiếp theo là Khu vực Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương. “Nếu không hành động ngay lập tức, tiến bộ khó đạt được trong cuộc chiến chống lại bệnh lao sẽ gặp nguy hiểm.” Tiến sĩ Tereza Kasaeva, giám đốc Chương trình Toàn cầu về bệnh lao và sức khỏe phổi của WHO cho biết. “Phản ứng tập thể của chúng ta phải nhanh chóng, có chiến lược và có đầy đủ nguồn lực để bảo vệ những người dễ bị tổn thương nhất và duy trì động lực hướng tới chấm dứt bệnh lao”. Trong hai thập kỷ qua, các dịch vụ phòng ngừa, xét nghiệm và điều trị bệnh lao đã cứu được hơn 79 triệu sinh mạng - chỉ tính riêng năm ngoái đã cứu được khoảng 3,65 triệu ca tử vong.

Bệnh sởi gia tăng ở khu vực châu Âu 

Khoảng 127.350 trường hợp mắc sởi đã được báo cáo ở Khu vực Châu Âu vào năm 2024, gấp đôi con số được báo cáo vào năm 2023 và là con số cao nhất kể từ năm 1997. Đây là theo tuyên bố chung ngày 13/3 của WHO và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNCF). Trích dẫn dữ liệu sơ bộ nhận được tính đến ngày 6/3/2025, báo cáo cho biết trẻ em dưới 5 tuổi chiếm hơn 40% số ca bệnh và hơn một nửa tổng số trường hợp được báo cáo phải nhập viện. Theo báo cáo, có 38 bệnh nhân sởi đã tử vong. Các ca bệnh sởi trong Khu vực nhìn chung đã giảm kể từ năm 1997, đạt mức thấp 4.440 ca vào năm 2016, sau đó là sự bùng phát trở lại vào năm 2018 và 2019. Tỷ lệ tiêm chủng giảm trong đại dịch bệnh vi-rút Corona 2019 (Covid-19), kéo theo đó là số ca mắc sởi tiếp tục gia tăng vào năm 2023 và 2024. Tỷ lệ tiêm chủng ở nhiều quốc gia vẫn chưa trở lại mức trước đại dịch, đang gia tăng nguy cơ bùng phát. Tiến sĩ Hans Henri P. Kluge, Giám đốc khu vực Châu Âu của WHO, cảnh báo."Bệnh sởi đã quay trở lại và đó là một hồi chuông cảnh tỉnh. Nếu không có tỷ lệ tiêm chủng cao thì sẽ không có an ninh y tế."

 

Nguyên nhân hàng đầu gây tử vong mẹ

Xuất huyết và tiền sản giật là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong mẹ trên toàn cầu. Đây là kết quả theo một nghiên cứu mới do WHO công bố, cho thấy các tình trạng bệnh lý là nguyên nhân gây ra khoảng 80.000 và 50.000 ca tử vong tương ứng vào năm 2020 - năm cuối cùng có ước tính được công bố - nhấn mạnh thực tế là nhiều phụ nữ vẫn chưa được tiếp cận với các phương pháp điều trị cứu sống và chăm sóc hiệu quả trong và sau khi mang thai và sinh nở. Được công bố trên tạp chí Lancet Global Health vào ngày 8/3, nghiên cứu này là bản cập nhật toàn cầu đầu tiên của WHO về nguyên nhân tử vong bà mẹ kể từ khi các mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc được thông qua vào năm 2015.

Ngăn ngừa tình trạng mất thính lực ở game thủ

WHO và Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) đã công bố tiêu chuẩn toàn cầu đầu tiên về nghe an toàn trong các hoạt động trò chơi điện tử và thể thao điện tử. Ước tính có khoảng 3 tỷ người hiện đang chơi trò chơi điện tử trên các thiết bị như máy tính cá nhân, máy chơi game video và điện thoại di động. Hầu hết các thiết bị và trò chơi đều thiếu tính năng nghe an toàn để bảo vệ người dùng khỏi tiếng ồn có hại, khiến game thủ có nguy cơ bị mất thính lực vĩnh viễn. Tiêu chuẩn toàn cầu WHO–ITU được thiết kế để bảo vệ thính giác của tất cả các loại người chơi trò chơi điện tử, trong nhiều tình huống và thiết bị khác nhau, đồng thời cung cấp các hướng dẫn riêng rẽ cho các thiết bị và phần mềm.

Các chất được đặt dưới sự kiểm soát quốc tế

Theo khuyến nghị của Ủy ban chuyên gia về phụ thuộc ma túy của WHO, Ủy ban ma túy của Liên hợp quốc đã đặt năm chất kích thích thần kinh mới và một loại thuốc dưới sự kiểm soát quốc tế, mục đích là hạn chế việc lạm dụng chúng và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Bốn loại thuốc phiện tổng hợp được phân loại là chất loại I (các chất không được sử dụng trong y tế và có liên quan đến tác hại nghiêm trọng, bao gồm cả tử vong). Cannabinoid bán tổng hợp được phân loại là chất loại II (các chất có một số công dụng y tế hoặc điều trị được công nhận và có nguy cơ lạm dụng và phụ thuộc từ trung bình đến cao); và thuốc giãn cơ được xếp vào loại chất IV (các chất được đánh giá là có khả năng lạm dụng thấp hơn so với các chất trong Bảng I, II và III, nhưng vẫn gây rủi ro cho sức khỏe cộng đồng). Tiến sĩ Deus Mubangizi, Giám đốc Chính sách và Tiêu chuẩn Sản phẩm Y tế của WHO, cho biết: “Những chất này đã bị gắn cờ vì được sản xuất một cách bí mật, gây ra rủi ro nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng và xã hội”.

Thành phần vắc xin cúm

WHO đã công bố các khuyến nghị về thành phần vắc xin cúm cho mùa cúm ở bán cầu bắc năm 2025–2026. Thông báo ngày 28 tháng 2 diễn ra sau cuộc họp bốn ngày hai năm một lần về thành phần vắc xin vi rút cúm. Các khuyến nghị hướng dẫn các cơ quan quản lý quốc gia và các công ty dược phẩm trong việc phát triển, sản xuất và cấp phép vắc xin cho mùa cúm sắp tới.

(Theo Bull World Health Organ 2025;103:232–233| doi: http://dx.doi.org/10.2471/BLT.25.010425)

 

Người dịch: Ths.BsCK2. Nguyễn Lê Tâm