Fanpage
Youtube
TỪ K=K ĐẾN PrEP: CHIẾN LƯỢC KÉP TRONG KIỂM SOÁT HIV TẠI THÀNH PHỐ HUẾ
12/06/2026
8
Sau hơn bốn thập kỷ kể từ khi những ca nhiễm HIV đầu tiên được ghi nhận trên thế giới, cuộc chiến chống HIV/AIDS đã có những bước tiến vượt bậc nhờ sự phát triển của khoa học, y học và các chính sách y tế công cộng
Sau hơn bốn thập kỷ kể từ khi những ca nhiễm HIV đầu tiên được ghi nhận trên thế giới, cuộc chiến chống HIV/AIDS đã có những bước tiến vượt bậc nhờ sự phát triển của khoa học, y học và các chính sách y tế công cộng. HIV từ một căn bệnh từng được xem là “án tử” đã dần trở thành một bệnh mạn tính có thể kiểm soát được nếu người nhiễm được phát hiện sớm, điều trị đúng và tuân thủ thuốc kháng vi rút (ARV). Tuy nhiên, HIV vẫn là một thách thức sức khỏe cộng đồng trên phạm vi toàn cầu. Mỗi năm vẫn có hàng triệu người nhiễm mới, trong đó phần lớn các trường hợp lây nhiễm xuất phát từ việc chưa tiếp cận đầy đủ các biện pháp dự phòng hoặc chưa được phát hiện, điều trị kịp thời.
Tại thành phố Huế, công tác phòng, chống HIV/AIDS trong những năm gần đây đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Mạng lưới điều trị HIV được duy trì ổn định, tỷ lệ người nhiễm HIV tham gia điều trị ARV cao, các dịch vụ xét nghiệm được mở rộng và công tác truyền thông được tăng cường. Tuy nhiên, nguy cơ lây nhiễm HIV trong cộng đồng vẫn còn hiện hữu, đặc biệt trong các nhóm có hành vi nguy cơ cao. Trong bối cảnh đó, hai chiến lược mang tính đột phá của y học hiện đại gồm K=K (Không phát hiện = Không lây truyền) và PrEP (Điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV) đang trở thành nền tảng quan trọng giúp kiểm soát dịch HIV một cách toàn diện và bền vững.
K=K – Bằng chứng khoa học làm thay đổi nhận thức về HIV
K=K là viết tắt của cụm từ “Không phát hiện = Không lây truyền” (Undetectable = Untransmittable – U=U). Thông điệp này được xây dựng dựa trên hàng loạt nghiên cứu khoa học quy mô lớn trên thế giới, chứng minh rằng người nhiễm HIV đang điều trị ARV hiệu quả và duy trì tải lượng vi rút dưới ngưỡng phát hiện sẽ không làm lây truyền HIV qua đường tình dục cho bạn tình. Đây được xem là một trong những thành tựu y học quan trọng nhất trong lĩnh vực HIV/AIDS trong nhiều thập kỷ qua.
Trước đây, người nhiễm HIV thường phải đối mặt với nhiều rào cản về tâm lý và xã hội. Nỗi lo lớn nhất không chỉ là tình trạng bệnh tật mà còn là nguy cơ lây truyền cho người thân, bạn đời hoặc cộng đồng. K=K đã góp phần thay đổi căn bản nhận thức này.
Thông điệp K=K mang lại ba ý nghĩa quan trọng:
Ý nghĩa thứ nhất: Khẳng định hiệu quả vượt trội của điều trị ARV
Điều trị ARV không chỉ giúp kéo dài tuổi thọ, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người nhiễm HIV mà còn đóng vai trò như một biện pháp dự phòng lây nhiễm hiệu quả. Người bệnh càng được phát hiện sớm và điều trị sớm thì khả năng đạt tải lượng vi rút dưới ngưỡng phát hiện càng cao.
Ý nghĩa thứ hai: Giảm kỳ thị và phân biệt đối xử.
Kỳ thị vẫn là một trong những rào cản lớn nhất đối với công tác phòng, chống HIV/AIDS. Khi cộng đồng hiểu rằng người nhiễm HIV được điều trị hiệu quả sẽ không lây truyền HIV qua đường tình dục, những định kiến kéo dài nhiều năm sẽ dần được xóa bỏ. Điều này giúp người bệnh tự tin hơn trong học tập, lao động, xây dựng gia đình và hòa nhập xã hội.
Ý nghĩa thứ ba, thúc đẩy người nhiễm HIV tham gia điều trị
Thông điệp K=K tạo động lực mạnh mẽ để người nhiễm HIV chủ động xét nghiệm, tiếp cận điều trị và tuân thủ thuốc lâu dài. Từ góc độ y tế công cộng, càng nhiều người đạt tải lượng vi rút dưới ngưỡng phát hiện thì nguy cơ lây truyền HIV trong cộng đồng càng giảm.
PrEP – Lá chắn chủ động cho người chưa nhiễm HIV
Nếu K=K là giải pháp dành cho người đã nhiễm HIV thì PrEP được xem là biện pháp dự phòng hiệu quả cho người chưa nhiễm nhưng có nguy cơ phơi nhiễm cao thì PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis) là việc sử dụng thuốc kháng HIV hằng ngày hoặc theo chỉ định của bác sĩ nhằm ngăn ngừa nguy cơ lây nhiễm HIV trước khi tiếp xúc với nguồn lây. Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã chứng minh PrEP có thể làm giảm nguy cơ lây nhiễm HIV trên 99% qua đường tình dục nếu được sử dụng đúng cách và tuân thủ đầy đủ.
Đối tượng được khuyến cáo sử dụng PrEP gồm: Nam quan hệ tình dục đồng giới; Người chuyển giới nữ; Người có bạn tình nhiễm HIV nhưng chưa điều trị hoặc điều trị chưa ổn định; Người có nhiều bạn tình; Người thường xuyên quan hệ tình dục không sử dụng bao cao su; Người tiêm chích ma túy có nguy cơ cao; Các nhóm đối tượng khác theo đánh giá của nhân viên y tế. Khác với các biện pháp phòng ngừa truyền thống, PrEP giúp người sử dụng chủ động bảo vệ bản thân trước nguy cơ lây nhiễm HIV. Đây được xem là bước chuyển quan trọng từ tư duy “phòng bệnh thụ động” sang “dự phòng chủ động” trong công tác kiểm soát HIV/AIDS.
K=K và PrEP – Hai mảnh ghép của chiến lược kiểm soát HIV hiện đại
Trong nhiều năm trước đây, các chương trình HIV thường tập trung chủ yếu vào xét nghiệm, truyền thông thay đổi hành vi và điều trị cho người nhiễm. Ngày nay, chiến lược kiểm soát HIV đã có sự thay đổi căn bản khi kết hợp đồng thời các giải pháp dự phòng và điều trị dựa trên bằng chứng khoa học. K=K và PrEP được ví như hai mũi nhọn của một chiến lược kép: K=K giúp người nhiễm HIV không lây truyền vi rút cho người khác; PrEP giúp người chưa nhiễm HIV tránh bị lây nhiễm khi có nguy cơ tiếp xúc với nguồn bệnh. Khi được triển khai đồng bộ, hai chiến lược này tạo nên một “hàng rào kép” ngăn chặn HIV lan truyền trong cộng đồng. Mô hình này đã được nhiều quốc gia áp dụng thành công và đang trở thành xu hướng chủ đạo trong các chương trình phòng, chống HIV/AIDS trên thế giới.
Thực tiễn triển khai tại thành phố Huế
Trong những năm qua, thành phố Huế đã không ngừng tăng cường các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS theo định hướng của Bộ Y tế và Chương trình mục tiêu quốc gia. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Huế đã triển khai nhiều giải pháp nhằm mở rộng tiếp cận xét nghiệm HIV, điều trị ARV và các dịch vụ dự phòng. Hiện nay, người nhiễm HIV trên địa bàn được tiếp cận điều trị ARV thuận lợi thông qua hệ thống cơ sở y tế chuyên khoa và bảo hiểm y tế. Tỷ lệ duy trì điều trị ngày càng được cải thiện, góp phần gia tăng số người đạt tải lượng vi rút dưới ngưỡng phát hiện.
Song song với đó, các dịch vụ PrEP cũng được triển khai nhằm đáp ứng nhu cầu của các nhóm có nguy cơ cao. Nhiều hoạt động truyền thông đã được tổ chức để nâng cao nhận thức của cộng đồng về hiệu quả của PrEP và thông điệp K=K. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn không ít người dân chưa hiểu đúng về hai khái niệm này.Một số người vẫn cho rằng HIV đồng nghĩa với bệnh nặng hoặc không thể sinh hoạt bình thường. Một số khác chưa biết đến PrEP hoặc còn e ngại khi tiếp cận dịch vụ. Điều này đặt ra yêu cầu cần tiếp tục tăng cường truyền thông dựa trên bằng chứng khoa học, giúp người dân tiếp cận thông tin chính xác và đầy đủ.
Vai trò của truyền thông trong kỷ nguyên K=K và PrEP
Trong công tác phòng, chống HIV/AIDS hiện đại, truyền thông không đơn thuần là phổ biến kiến thức mà còn là công cụ thay đổi hành vi và giảm kỳ thị xã hội. Thông điệp K=K và PrEP cần được truyền tải theo cách dễ hiểu, gần gũi và phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Đối với người nhiễm HIV, truyền thông cần nhấn mạnh lợi ích của việc điều trị sớm và tuân thủ ARV.Đối với nhóm có nguy cơ cao, cần giúp họ hiểu rằng PrEP là biện pháp bảo vệ hiệu quả, an toàn và dễ tiếp cận. Đối với cộng đồng nói chung, cần làm rõ rằng người nhiễm HIV được điều trị hiệu quả hoàn toàn có thể học tập, lao động, kết hôn và sinh con khỏe mạnh như những người khác. Khi nhận thức xã hội thay đổi, người dân sẽ chủ động hơn trong việc xét nghiệm HIV, tiếp cận các dịch vụ dự phòng và hỗ trợ người nhiễm HIV hòa nhập cộng đồng.
Hướng tới mục tiêu chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030
Việt Nam đang hướng tới mục tiêu kết thúc dịch AIDS như một mối đe dọa sức khỏe cộng đồng vào năm 2030 theo định hướng của Liên hợp quốc và Bộ Y tế. Để đạt được mục tiêu này, việc mở rộng điều trị ARV, tăng cường xét nghiệm HIV, triển khai hiệu quả PrEP và đẩy mạnh truyền thông K=K là những giải pháp mang tính quyết định.
Đối với thành phố Huế, đây không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế mà còn cần sự tham gia của các cấp chính quyền, tổ chức xã hội, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và toàn thể người dân. Mỗi người dân cần hiểu rằng HIV hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát được nếu chúng ta chủ động tiếp cận các biện pháp dự phòng hiện đại. K=K và PrEP là hai thành tựu nổi bật của khoa học y học trong cuộc chiến chống HIV/AIDS. Một bên giúp người nhiễm HIV sống khỏe mạnh và không làm lây truyền vi rút, một bên giúp người chưa nhiễm HIV chủ động bảo vệ bản thân khỏi nguy cơ lây nhiễm.
Từ góc độ chuyên gia, sự kết hợp giữa K=K và PrEP không chỉ mang lại lợi ích cho từng cá nhân mà còn tạo ra tác động to lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Đây chính là chiến lược kép giúp kiểm soát hiệu quả nguồn lây, giảm số ca nhiễm mới và tiến tới chấm dứt dịch AIDS trong tương lai. Với những nỗ lực của ngành y tế cùng sự đồng hành của cộng đồng, thành phố Huế đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một môi trường sống an toàn, không kỳ thị và hướng tới chấm dứt dịch HIV/AIDS vào năm 2030.
