“Bà Tổ” Ngành Điều dưỡng - với mệnh danh “Người Phụ nữ với cây đèn”.

     Năm 1965, Hội đồng Điều dưỡng Quốc tế quyết định lấy ngày 12.5 hàng năm là ngày sinh của Bà Florence Nightingale (1820 - 1910), có mệnh danh là “Người Phụ nữ với cây đèn” làm ngày “Quốc tế Điều dưỡng” để tri ân và ghi nhớ những cống hiến hết sức to lớn của Bà đối với sự hình thành, phát triển, người đặt nền móng và khai sinh nên ngành Điều dưỡng hiện đại. Đồng thời tôn vinh vai trò và ghi nhận công việc thầm lặng, những đóng góp quan trọng của người làm công tác Điều dưỡng trong việc chăm sóc, bảo vệ sức khỏe cho cộng đồng.  

Bà Florence Nightingale - Người đặt nền móng và khai sinh ngành Điều dưỡng với những bước tiến quan trọng trong lịch sử.

      Bà Florence Nightingale, sinh ngày 12.5.1820 trong một gia đình tri thức, giàu có tại Florence. Gia đình Bà có liên hệ thân cận trong Chính phủ Anh quốc. Từ nhỏ, Bà học tập xuất sắc và được bố mẹ kỳ vọng ở tương lai về hôn nhân và địa vị trong xã hội. Giai đoạn từ nửa sau thế kỷ 17 đến giữa thế kỷ 19, nhiều vấn đề xảy ra khiến Ngành Y mang tiếng xấu, bệnh viện không được coi là nơi của sự sống mà là chỗ của cái chết, các điều dưỡng viên phải làm việc trong môi trường kém vệ sinh, mất trật tự và những hành vi vô đạo đức. Do đó, gia đình đã cấm không cho Bà đi làm những nghề nghèo hèn như nghề Y tá lúc bấy giờ. Năm 1837, khi nghe được tiếng gọi thiêng liêng tại khu vườn Embley, bà quyết định không nghe lời cha mẹ, vẫn kiên trì khát khao được làm điều dưỡng.

      Năm 1844, khi một người ăn xin chết trong trạm xá ở Luân Đôn và tạo chấn động công luận, Bà đặc biệt quan tâm về tình trạng tồi tệ của các trung tâm y tế cho người nghèo và thổ dân, bà Nightingale đã lãnh đạo phong trào đòi cải tiến các trạm xá này. Từ năm 1845 bà dồn hết nhiệt huyết của mình vào nghề Y tá. Quyết định này một phần là vì Bà có mong muốn được giúp đỡ khi thấy người khác bị bệnh tật đau đớn. Một phần, Bà muốn chống lại xu hướng thời bấy giờ coi thường, hạ thấp nữ giới, người phụ nữ phải phục tùng gia đình, làm nội trợ, sinh sản, không có quyền học hành theo đuổi công việc mình ưa thích ngoài xã hội.

 

     Năm 1846, bà có đợt huấn luyện tại nhà thương Kaiserswerth ở nước Đức và rất khâm phục khả năng phục vụ y tế của vùng này. Cùng lúc này, ông Richard Monckton Milnes vừa là một chính trị gia vừa là nhà thơ muốn kết hôn, nhưng bà Nightingale từ chối, với lý do là lấy chồng sẽ làm xao lãng công việc y tế bà đang thực hiện. Năm 1847, trong lúc bà đang bị khủng hoảng tinh thần vì mối quan hệ với Milnes, Nightingale gặp Sidney Herbert, nhà chính trị lỗi lạc từng làm Thư ký Chiến tranh của Anh Quốc. Herbert khi đó đã có gia đình nhưng hai người rất tương đắc và trở thành bạn thân. Herbert giúp Nightingale khai thác và phát huy ngành y tá trong thời chiến tranh vùng Krym và ngược lại, Bà là cố vấn chính yếu cho ông ta trong những bước đường chính trị.

     Năm 1851, gia đình hết sức ngăn cản nhưng không thể thay đổi ý định của mình, do học được rất nhiều kinh nghiệm trong 4 tháng tại nhà thương Kaiserswerth Bà chính thức bắt đầu theo đuổi nghề y tá. Bà tham gia khóa đào tạo và trở thành Điều dưỡng viên tại Bệnh viện Theodore Fliedner, một trong những cơ sở đầu tiên đào tạo điều dưỡng theo tiêu chuẩn Công giáo.  

     Năm 1853, Florence Nightingale lên chức Y viện trưởng Trung tâm chăm sóc bệnh nhân phụ nữ tại Luân Đôn, cha bà mỗi năm gửi cho 500 Bảng Anh để giúp bà theo đuổi nghề từ thiện này. Bà nổi tiếng khi tình nguyện làm y tá chăm sóc cho thương binh quân đội Anh trong chiến tranh vùng Krym (Crimea).

     Tháng 10.1854, bà Nightingale cùng 38 y tá được Chính phủ Anh gửi sang Thổ Nhĩ Kỳ nơi quân Anh đóng quân. Bà cùng các y tá được đưa đến bệnh viện Quân y tiền phương Scutari tại Istanbul, được đặt trong một doanh trại khổng lồ nhưng chật chội, bẩn thỉu, với cương vị chỉ huy đội điều dưỡng và tổ chức chăm sóc thương bệnh binh tại mặt trận. Đến nơi, Bà chứng kiến một cảnh kinh hoàng, thương binh quá tải, nằm la liệt, bị bỏ bê không ai chăm sóc, các quân y sĩ thì quá mệt mỏi, thuốc men thiếu thốn, dụng cụ dơ bẩn, nhiễm trùng tràn lan, lại không có hệ thống bếp nấu và cấp phát thức ăn cho bệnh nhân, tỷ lệ thương vong rất lớn. Thời gian đầu, Nightingale cùng các y tá vệ sinh, chùi rửa nhà thương, dụng cụ y tế để đảm bảo công tác vệ sinh, chống nhiễm trùng, sắp đặt lại hệ thống chăm sóc bệnh nhân, tổ chức bệnh viện dã chiến tại mặt trận, đồng thời tìm cách xoay xở để được cung cấp các phương tiện y tế cần thiết, bà quan tâm rất nhiều đến công tác vệ sinh vô trùng để giảm tỷ lệ tử vong do nhiễm khuẩn. Đây là những hoạt động đầu tiên trong việc xây dựng các bệnh viện có sự quản lý điều trị của đội ngũ điều dưỡng.

Với sự tận tâm của mình, Florence Nightingale đã cứu sống nhiều bệnh binh khỏi cái chết.

      Trong thời gian 6 tháng đầu, Nightingale làm việc tại nhà thương Scutari, có gần 4.100 thương binh bị chết vì bệnh Kiết lỵ và Thương hàn gấp 10 lần so với vết thương chiến tranh. Florence gửi thư đến tờ The Times, đề nghị Chính phủ Anh tìm giải pháp cứu giúp bệnh binh, nhờ đó Bệnh viện Quân y được ra đời. Đến tháng 3.1855, Chính phủ Anh gửi một nhóm chuyên gia tẩy trùng sang, làm thông hệ thống ống cống và thoáng khí. Ngoài ra, Florence hỗ trợ tinh thần bệnh binh bằng cách thường xuyên hỏi thăm, động viên và nhận viết thư tay gửi về gia đình họ. Tuy nhiên, Nightingale vẫn nghĩ rằng binh lính tử vong là do ăn uống thiếu dinh dưỡng và làm việc quá sức. Mãi đến khi Bà về lại Anh và nghiên cứu các bằng chứng cụ thể do “Ủy ban Sức khỏe Quân đội Hoàng gia” đưa ra, Bà nhận thức được tử vong phần lớn là do điều kiện ăn ở thiếu vệ sinh, thiếu dinh dưỡng. Qua kinh nghiệm này, Bà luôn coi vấn đề vệ sinh là quan trọng hàng đầu trong môi trường bệnh viện. Tử vong của bệnh nhân trong nhà thương vào thời bình nhờ đó cũng giảm nhiều, chỉ trong 6 tháng, tỷ lệ tử vong của bệnh binh từ 42% giảm còn 2%. Florence trở thành nữ anh hùng trong lòng binh sĩ, họ hay gọi Bà là “Người Phụ nữ và ngọn đèn” vì Florence thường xuyên một mình cầm chiếc đèn đi kiểm tra sức khỏe từng người lính hằng đêm.

      Một ký giả tờ Báo Times lúc bấy giờ viết phóng sự về diễn tiến cuộc chiến tại Krym. Trong một bài báo, ký giả này kể về Florence Nightingale: Bà là một tiên nữ cho thuốc, vóc dáng mảnh mai của bà thầm lặng lướt qua những hành lang của bệnh viện, những khuôn mặt bệnh nhân đang đau khổ lộ vẻ biết ơn mỗi khi thấy bóng Bà. Khi các bác sĩ đã về nghỉ, khi bóng đêm và sự tĩnh mịch phủ lên các hành lang đầy những bệnh nhân co quắp, bà xuất hiện với cây đèn leo lét trên tay, một mình lặng lẽ đi đến các giường bệnh thăm hỏi, chăm sóc, động viên người lính. Ký giả tặng bà danh hiệu "The Lady with the Lamp" “Người phụ nữ với cây đèn”

      Năm 1857, Henry Longfellow viết bài thơ "Santa Filomena" về bà:

Kìa! trong giờ phút đớn đau

Tôi thấy Cô đến với cây đèn

Lướt qua những bóng mờ bi đát

Thấp thoáng từ phòng này sang phòng khác.

 

Hàng đêm bà Forence Nightingale thường cầm đèn đi đến từng buồng bệnh chăm sóc, thăm hỏi từng thương bệnh binh từ mặt trận chuyển về.

 

      Tháng 8.1857, Nightingale trở về Anh quốc, Bà được đón chào như vị anh hùng và được Nữ hoàng Anh tặng huân chương cao quý. Theo đài BBC thì Bà là người nổi tiếng thứ nhì, chỉ sau Hoàng hậu Victoria. Bà bị mắc phải chứng sốt Brucellosis, tại chiến trường Krym từ khi sang làm việc ở đó. Bị nhiễm bệnh, nhưng bà vẫn hoạt động không ngừng nghỉ, giúp nước Anh cải tổ mạnh mẽ hệ thống y tế điều dưỡng. Theo lời mời của Hoàng hậu Victoria, tuy bị bệnh nhưng Nightingale vẫn sốt sắng tham gia vào cuộc điều tra của “Uỷ ban Sức khoẻ Quân đội Hoàng gia”. Vì là phụ nữ, bà không được chính thức làm giám sát uỷ ban, nhưng bà viết bản báo cáo hơn 1.000 trang, thống kê đầy đủ và liệt kê danh sách các vấn đề, khía cạnh của y tế quân đội. Bà đi đầu trong cuộc thiết kế những phương pháp cải tiến hệ thống điều dưỡng y tế. Qua đó, Uỷ ban này ra quyết nghị thay đổi toàn bộ việc chăm sóc sức khỏe cho quân nhân, thiết lập Trường Quân Y, cải tổ hệ thống lưu trữ hồ sơ bệnh án điều trị

      Năm 1858, Nightingale là người đầu tiên đưa ra khái niệm du lịch y khoa, trước khi gửi bệnh nhân về, Bà mô tả cụ thể những dịch vụ của các trung tâm nghỉ ngơi và chữa bệnh tại Thổ Nhĩ Kỳ, thay vì gửi họ đi qua Thụy Sĩ là nơi có chi phí rất đắt đỏ, tốn kém.

      Năm 1859, Nightingale dùng 45.000 Bảng Anh từ Quỹ Nightingale thành lập trường Điều dưỡng đầu tiên trên thế giới, đào tạo y tá tại Nhà thương St. Thomas, trường khai trương vào tháng 7.1860 (ngày nay là Trường Y tá và Hộ sản Florence Nightingale thuộc trường Cao đẳng Kings ở London). Ngoài ra, Bà cũng đã kêu gọi quyên góp thiết lập nhà thương Hoàng gia ở Buckinghamshire thuộc thị trấn Aylesbury Đông Nam nước Anh.

      Năm 1860, Bà viết cuốn sách 136 trang tựa đề: "Notes on Nursing"  tạm dịch “Những bài ghi chép về Y tá” sách này được dùng làm căn bản cho chương trình đào tạo y tá tại trường Y tá Nightingale và các trường Y tá khác, đến nay vẫn được coi như nền tảng của ngành Điều dưỡng. Nightingale luôn tìm cách phát huy và củng cố ngành y tá trong suốt quãng đời còn lại của mình, nhờ Bà mà ngành y tá mới phát triển và trưởng thành như ngày nay. Trong thời Nội chiến Hoa Kỳ (1861-1865), Chính phủ phe miền Bắc Hoa Kỳ nhờ Nightingale chỉ dẫn phương thức sắp xếp hệ thống y tế cho thương binh tại chiến trường. Ý kiến của bà không được chấp thuận, nhưng sau đó đưa đến sự thành lập “Ủy ban Vệ sinh Hoa Kỳ”.

      Năm 1869, Nightingale và bác sĩ Elizabeth Blackwell mở trường Y khoa cho Phụ nữ. Năm 1870, Nightingale huấn luyện cho Linda Richards, người học trò y tá người Mỹ đầu tiên và giúp Linda thành lập trường đào tạo Y tá và lập ra ngành Điều dưỡng tại Hoa Kỳ. Giúp hình thành và phát triển ngành Điều dưỡng tại Hoa Kỳ và Nhật Bản một cách chuẩn mực.Năm 1883, Nightingale được trao tặng huy chương Thập tự Đỏ.

      Từ năm 1896, tuy bị bệnh kinh niên phải nằm liệt giường nhưng Bà vẫn tiếp tục nghiên cứu, và là người tiên phong trong ngành thiết kế nhà thương, nhiều ý kiến của bà được trọng dụng tại Anh và cả trên thế giới. Bằng khen Order of Merit năm 1907.

      Biểu tượng về lòng vị tha, nhân ái như Mẹ hiền luôn là niềm tự hào của một con người trọn đời cống hiến cho nhân loại, cho ngành Điều dưỡng, Bà Florence Nightingale mất ngày 13.8.1910, thọ 90 tuổi. Trong di chúc, Bà muốn hiến xác cho y học, tuy nhiên Chính phủ Anh không dám nhận. Theo nguyện vọng của Bà và gia đình, không làm lễ Quốc tang, không chôn Bà ở điện Wesminster cùng với các danh nhân của dân tộc.

Cuốn sách có tựa đề: "Notes on Nursing" bà Florence Nightingale viết từ năm 1860, được tái bản nhiều lần ở nhiều quốc gia, đến nay vẫn được coi như nền tảng của ngành Điều dưỡng.

 

 

 

 

Chí Hùng (Tổng hợp từ nguồn Internet )