Hướng dẫn xử trí say nắng, say nóng

Thời tiết nắng nóng, gay gắt có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe con người. Sức nóng từ nhiệt độ ngoài môi trường khiến thân nhiệt tăng cao và ảnh hưởng đến khả năng tự điều chỉnh nhiệt độ bên trong của con người. Lúc này, cơ thể sẽ phải làm việc nhiều hơn bằng cách giãn nở các mạch máu dưới da để thoát nhiệt và đổ mồ hôi, điều này sẽ giúp cơ thể trở về nhiệt độ bình thường. Tuy nhiên, khi bị ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp vào người, nếu không được bổ sung nước liên tục, cơ thể đang trong tình trạng mất nước cùng với thân nhiệt không tự điều hòa được có thể dẫn đến hiện tượng chóng mặt, lờ đờ, kiệt sức và ngất xỉu do nắng nóng quá mức.

        Vào mùa nắng nóng có thể gặp phải một số vấn đề sức khỏe thường gặp là: Say nắng, say nóng.

        Khái niệm:

        - Say nắng: Bản thân trung tâm điều hoà thân nhiệt bị ảnh hưởng bởi tia nắng chiếu thẳng vào đầu, cổ, gáy…  Say nắng thường xuất hiện giữa trưa khi trời nắng gay gắt, có nhiều tia tử ngoại.

        - Say nóng: Tình trạng trung tâm điều hoà thân nhiệt không thích ứng được với môi trường xung quanh. Thường xảy ra vào buổi xế chiều, có nhiều tia hồng ngoại.

        Biểu hiện say nắng:

        - Sốt cao > 39,8oC.

        - Lúc đầu thở sâu, mạch nhanh, lúc sau thở nông, mạch yếu, đồng tử giãn, lú lẫn, mê sảng, co giật, ngất.

        - Thường thấy da nóng, khô, mệt lả, đau đầu, khó ở, đỏ mặt, nôn mửa và tiêu chảy.

        Biểu hiện say nắng ở trẻ em:

        - Chơi dưới thời tiết nắng kéo dài.

        - Mệt mỏi, mắt lờ đờ, cơ thể nóng ran, mặt đỏ gay.

        - Thân nhiệt có thể lên tới 40-41oC.

        - Nhịp thở nhanh, nông; mạch yếu, khó bắt hoặc không bắt được.

        - Nếu nặng có thể có cơn co giật, hôn mê.

        Biểu hiện say nóng:

        - Sốt cao > 39,8oC.

        - Da bệnh nhân bị lạnh và ẩm ướt.

        - Tái mét, vã mồ hôi.

        - Miệng khô, yếu sức, choáng váng, nhức đầu, buồn nôn hoặc nôn, chuột rút.

        - Mạch nhanh, yếu, thường kết hợp loạn nhịp tim, hạ huyết áp.

        - Người lớn có thể có hội chứng suy hô hấp cấp, rối loạn thần kinh trung ương, động kinh, hôn mê.

        Xử trí say nắng, say nóng:

        Giảm thân nhiệt:

        - Đưa vào chỗ thoáng mát.

        - Cởi bỏ bớt quần áo và quạt mát.

        - Lau mát.

        - Đặt nằm ngửa, gác chân lên cao.

        - Cho uống nước lạnh có pha muối/dung dịch oresol/nước chanh, cam, chè tươi, cà phê, rau muống luộc…

        - Dùng khăn thấm nước đá chườm khắp người (cổ, nách, háng)

        Ngừng tim: Tiến hành hồi sức tim phổi (CPR): hô hấp nhân tạo, ép tim ngoài lồng ngực:

        - Ép tim: Đặt tay vào giữa ngực nạn nhân, ép với tốc độ 100-120 lần/phút, sâu 5-6 cm.

        - Đường thở: Kiểm tra và làm thông thoáng đường thở.

        - Hô hấp nhân tạo: theo tỷ lệ 30 lần ép tim/2 lần thổi ngạt.

        Nhanh chóng chuyển đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu: không uống được nước, nôn liên tục, sốt tăng liên tục, đau ngực, khó thở…

Biểu hiện và cách xử trí say nắng, say nóng

Hướng dẫn pha dung dịch thay thế Oresol tại nhà

ThS. Trần Bá Thanh