Hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá và Tuần lễ quốc gia không thuốc lá 25 – 31/5: Luận bàn về hút thuốc lá và bệnh ung thư Phổi

Đối với một số người, việc hút thuốc lá đem lại một cảm giác thật khoan khoái dễ chịu, tỉnh táo làm việc và xả được những căng thẳng trong cuộc sống. Thế nhưng, việc hút thuốc lại là cách đưa độc tố trực tiếp vào trong cơ thể nhanh nhất, trong đó bao gồm các loại vi khuẩn, virut và các mầm bệnh khác.  

Khói thuốc lá chất gây ung thứ bật nhất

       Trong một điếu thuốc lá chứa tới hơn 7000 chất hóa học khác nhau, trong đó có Nicotin. Đây được coi là nguyên nhân chính khiến cho người hút mắc phải các căn bệnh nguy hiểm liên quan tới tim mạch, ung thư phổi, loãng xương...Các hoạt chất trong thuốc lá khi hít vào sẽ được hấp thụ qua phế nang trong phổi hoặc niêm mạc miệng. Quá trình đốt cháy điếu thuốc làm cho nhiều chất trong khói thuốc lá kích hoạt các phản ứng hóa học ở đầu dây thần kinh, làm tăng nhịp tim, sự tỉnh táo… 

       Khói thuốc đã bị Cơ quan Quốc tế Nghiên cứu về Ung thư (International Agency for Research on Cancer - IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào các chất gây ung thư bậc 1. Nhóm này bao gồm những chất mà chỉ cần khối lượng nhỏ cũng có thể gây ung thư, không có hạn mức, nghĩa là hoàn toàn có hại cho mình và cho người khác, dù chỉ là một khối lượng nhỏ. Vào cuối thế kỷ XX, ung thư phổi đã trở nên là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu thế giới. Đó là một bệnh hiếm gặp vào đầu thế kỷ, nhưng với sự phơi nhiễm với các tác nhân gây bệnh mới cùng với sự gia tăng tuổi thọ đã làm cho ung thư phổi trở nên một tai họa của thế kỷ.

         Ung thư phổi là nguyên nhân gây tử vong cao nhất trong các bệnh ung thư của nam giới ở các nước công nghiệp hoá. Do tiên lượng xấu của nó, tỷ lệ mắc mới và tỷ lệ chết gần bằng nhau. Số trường hợp mới mắc hàng năm trên thế giới tăng lên đều đặn: 660.000 trường hợp vào năm 1980, gần 900.000 trường hợp vào năm 1985.Trong vài thập niên gần đây, tỷ lệ tử vong do ung thư phổi trên toàn thế giới gia tăng liên tục. Ung thư phổi hay gặp ở tuổi từ 50 đến 75 tuổi, đỉnh cao là 65 tuổi.

         Ở  Việt Nam, theo số liệu của ghi nhận ung thư Hà Nội giai đoạn 2001-2004, ước tính hàng năm có 17.073 trường hợp mới mắc ung thư phổi, trong đó 12.958 nam và 4.115 nữ và là ung thư đứng hàng đầu ở nam giới. Tỷ lệ mắc chuẩn theo tuổi là 40,2/100.000 dân ở nam và 10,6/100.000 dân ở nữ.

Vì sao hút thuốc lá dễ gây ung thư phổi?

         Theo dõi quá trình các chất trong thuốc lá khi cháy người ta thấy quá trình sinh ung thư phổi được hình thành thông qua sự tương tác giữa các chất sinh ung. Một người hút thuốc hít lấy hơi thuốc (còn gọi là hơi thuốc dòng chính- mainstream smoke) và các chất khác (như nhựa thuốc lá) tạo nên một hỗn hợp hết sức nguy hiểm cho cơ thể. Khói thuốc lá là một hỗn hợp của hơn 4000 phân tử đã được xác định trong hơi thuốc dòng chính, trong đó có 60-70 chất sinh ung thư như: Polycylic Aromatic Hydrocarbons (PAHs), heterocyclic hydrocarbons, N-nitrosamines, aromatic amines, N-heterocyclic amines, aldehydes, các thành phần hữu cơ và vô cơ như hydrazine và một số kim loại, và các gốc tự do. Bằng chứng giá trị cho thấy rằng các thành phần PAHs sinh ung thưvà NNK (4-(methylnitrosamino)-1-(3-pyridil)-1-butanone) đóng vai trò chính sinh ung thư phổi ở người hút thuốc lá.

           Phần lớn các nghiên cứu về ung thư phổi do hút thuốc lá đều tập trung vào các thành phần này. Chúng là các chất sinh ung thư mạnh và thuốc lá có chứa một lượng tương đối lớn các chất PAHs và N-nitrosamines. Tuy nhiên, các thành phần như aldehydes, butadiene, và gốc benzene- thơm có khả năng sinh ung thư thấp hơn, cũng đã được tìm thấy với hàm lượng nhiều hơn trong khói thuốc lá.

        Các nhà khoa học cũng có những nghiên cứu sâu về sự nhạy cảm của cơ thể đối với gene gây ung thư phổi. Các yếu tố vật chủ có thể ảnh hưởng đến sự nhạy cảm cá thể đối với khói thuốc lá. Điều này có thể lý giải bằng sự kiện rằng chỉ có 1 trong 10 người hút thuốc lá phát sinh ung thư phổi. Các nghiên cứu dịch tễ học chứng minh rằng các yếu tố gene có thể làm thay đổi nguy cơ ung thư phổi của từng cá thể. Nhiều nghiên cứu cho thấy nhiều trường hợp ung thư phổi trong một gia đình. Sự liên kết gene chromosome 6q trong các ung thư phổi gia đình chứng tỏ sự tồn tại của một gene gây ung thư phổi. Dự án xác lập bộ gene người cung cấp các bằng chứng giá trị về sự tồn tại của hiện tượng đa hình thái của gene người. Tính nhạy cảm ung thư phổi có thể bị biến đổi bởi các yếu tố liên quan đến vật chủ bao gồm cả những khác biệt của cơ chế sinh ung và cơ chế giải độc, sửa chữa DNA, kiểm soát vòng tế bào, ký hiệu tế bào, cơ chế chết theo chương trình, và các phản ứng viêm. Các bệnh nhân ung thư phổi được đánh giá là có khả năng sửa chữa DNA thấp hơn, và các nghiên cứu mới đây đánh giá mối liên hệ giữa tính đa hình thái đơn nhân (single nucleotide polymorphisms- SNPs) trong một vài gene sữa chữa DNA và nguy cơ ung thư phổi.

        Hút thuốc lá từ lâu đã bị cấm ở nhiều quốc gia trên thế giới. Thuốc lá không khác gì một loại độc dược, nó dần dần làm hại cơ thể từ bên trong. Cơ thể chúng ta khi hít những khói thuốc độc hại sẽ dẫn đến mắc một số bệnh nguy hiểm ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng như ung thư phổi, ung thư vòng họm, nhồi máu lên não, xơ vữa động mạch...

        Tóm lại, việc hút thuốc lá chỉ đem lại những cảm giác thoải mái nhất thời, nhưng lại mang đến rất nhiều những tác hại khôn lường. Mỗi chúng ta nên nhận thức sâu sắc được sự nghiêm trọng này và dứt khoát phải tránh xa việc hút thuốc lá và khói thuốc lá./.

 

TS. BS Phạm Nguyên Cường (Bệnh viện Trung ương Huế) – BS.CKII Nguyễn Lê Tâm, Cn. Phương Huy.