NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ BỆNH EBOLA

Thông tin chính: - Bệnh Ebola là một bệnh nặng, thường gây tử vong ở người. - Ba loại virus khác nhau được biết là nguyên nhân gây ra các đợt bùng phát dịch Ebola lớn: virus Ebola (Zaire), virus Sudan và virus Bundibugyo (hiếm gặp). - Tỷ lệ tử vong trung bình do bệnh Ebola là khoảng 50%. Tỷ lệ tử vong đã dao động từ 25–90% trong các đợt bùng phát trước đây. - Chăm sóc hỗ trợ tích cực sớm với việc bù nước và điều trị các triệu chứng giúp cải thiện tỷ lệ sống sót. - Hiện chỉ có vắc-xin được phê chuẩn cho bệnh Ebola do virus Ebola và đang được phát triển cho các loại virus khác.

SỰ LÂY TRUYỀN

- Nhiều bằng chứng cho rằng dơi ăn quả thuộc họ Pteropodidae là vật chủ tự nhiên. Virus có thể xâm nhập vào cơ thể người khi người tiếp xúc gần với máu, dịch tiết, nội tạng hoặc các dịch cơ thể khác của động vật bị nhiễm bệnh như dơi ăn quả, tinh tinh, khỉ đột, khỉ…

- Người có thể bị nhiễm virus từ người khác thông qua tiếp xúc trực tiếp (qua vết thương hở trên da hoặc niêm mạc) với:

• Máu hoặc dịch cơ thể của người bị bệnh hoặc đã chết vì bệnh Ebola;
• Các vật thể hoặc bề mặt bị nhiễm bẩn bởi dịch cơ thể (như máu, phân, chất nôn) của người bị bệnh hoặc đã chết vì bệnh.

- Người không thể lây truyền bệnh trước khi có triệu chứng. Một khi trong máu còn chứa virus, thì vẫn có khả năng lây nhiễm.

- Nhân viên y tế và chăm sóc sức khỏe thường xuyên bị nhiễm bệnh khi điều trị bệnh nhân mắc bệnh Ebola. Do tiếp xúc gần với bệnh nhân khi các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm không được thực hiện nghiêm ngặt.

- Các nghi lễ chôn cất có liên quan đến tiếp xúc trực tiếp với thi thể người đã khuất cũng có thể góp phần lây truyền bệnh Ebola.

TRIỆU CHỨNG

- Thời gian ủ bệnh dao động từ 2 đến 21 ngày.

- Các triệu chứng của bệnh Ebola có thể xuất hiện đột ngột và bao gồm sốt, mệt mỏi, đau cơ, đau đầu và đau họng. Sau đó là nôn mửa, tiêu chảy, đau bụng, phát ban và các triệu chứng suy giảm chức năng thận và gan..

- Một số bệnh nhân có thể bị chảy máu nội và ngoại, bao gồm máu trong chất nôn và phân, chảy máu từ mũi, nướu răng và âm đạo

- Tác động lên hệ thần kinh trung ương có thể dẫn đến lú lẫn, cáu kỉnh và hung hăng.

VẮC-XIN

Hiện nay chỉ có vắc-xin đối với bệnh Ebola do virus Ebola gây ra, gồm 02 loại đã được phê duyệt là Ervebo (Merck & Co.) và Zabdeno và Mvabea (Janssen Pharmaceutica). Vắc-xin Ervebo được khuyến cáo sử dụng trong ứng phó dịch bệnh (xem khuyến nghị của SAGE tháng 7 năm 2024)

                                                               

                                                      Hiện tại, không có vắc-xin, thuốc điều trị hoặc kháng thể đơn dòng nào

                                                                          cho chủng Bundibugyo đang gây ra dịch bệnh.

ĐIỀU TRỊ

- Tập trung chăm sóc hỗ trợ tối ưu, bao gồm các xét nghiệm cần thiết, cách kiểm soát cơn đau, dinh dưỡng, các bệnh nhiễm trùng đồng thời (như sốt rét), và các phương pháp khác giúp bệnh nhân hồi phục tốt nhất.

- Đối với bệnh do virus Ebola, WHO đã đưa ra các khuyến nghị về điều trị bằng mAb114 (ansuvimabTM) hoặc REGN-EB3 (InmazebTM), cả hai đều là kháng thể đơn dòng.

- Đối với các bệnh Ebola do virus khác gây nên (virus Sudan và virus Bundibugyo), hiện chưa có thuốc điều trị được phê duyệt, nhưng các sản phẩm tiềm năng đang được phát triển và sẵn sàng cho thử nghiệm lâm sàng.

PHÒNG NGỪA VÀ KIỂM SOÁT

Sự tham gia của cộng đồng là chìa khóa để kiểm soát thành công bất kỳ đợt bùng phát dịch bệnh nào. Việc kiểm soát dịch bệnh dựa trên việc sử dụng một loạt các biện pháp can thiệp, chẳng hạn như chăm sóc lâm sàng, giám sát và truy vết tiếp xúc, xét nghiệm, phòng ngừa và kiểm soát nhiễm trùng tại các cơ sở y tế, chôn cất an toàn, tiêm phòng (chỉ đối với bệnh do virus Ebola) và huy động cộng đồng.

Giảm nguy cơ lây truyền từ động vật hoang dã sang người: hạn chế tiếp xúc với dơi ăn quả hoặc khỉ/vượn bị nhiễm bệnh và tiêu thụ thịt sống của chúng.

Giảm nguy cơ lây truyền từ người sang người: tránh tiếp xúc trực tiếp hoặc gần gũi với người nhiễm bệnh Ebola, đặc biệt là với dịch cơ thể của họ. Bệnh nhân nên được cách ly để được chăm sóc sớm và tránh lây truyền tại nhà.

Tăng cường truyền thông: để cung cấp thông tin đầy đủ, và cách kiểm soát dịch bệnh tại cộng đồng.

                                                                      

                                                                             WHO ban bố tình trạng khẩn cấp quốc tế về dịch bệnh Ebola 

                                                        cho chủng Bundibugyo ở Cộng hòa dân chủ Congo và Uganda vào ngày 17/5/2026

Các biện pháp ngăn chặn dịch bệnh bao gồm :

• Hạn chế đi lại: WHO và các cơ quan y tế khuyến cáo không nên đi du lịch đến các khu vực đang bùng phát dịch.
• Giám sát cửa khẩu: Các quốc gia đang tăng cường giám sát y tế, đo thân nhiệt và khai báo y tế tại các cửa khẩu đối với người nhập cảnh từ vùng có dịch.
• Chôn cất người chết một cách an toàn
• Xác định những người có thể đã tiếp xúc với người nhiễm bệnh Ebola và theo dõi sức khỏe của họ trong 21 ngày
• Cách ly người bệnh khỏi người khỏe mạnh để ngăn ngừa lây lan thêm
• Điều trị tích cực cho các bệnh nhân đã được xác nhận nhiễm bệnh.
• Duy trì vệ sinh tốt và môi trường sạch sẽ cũng rất quan trọng.

PHẢN HỒI CỦA TỔ CHỨC Y TẾ THẾ GIỚI (WHO)

Dịch bệnh Ebola do virus Bundibugyo gây ra tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda đã được xác định là tình trạng khẩn cấp y tế công cộng, gây quan ngại quốc tế.

WHO đang hỗ trợ các quốc gia để ứng phó với dịch bệnh Ebola bằng cách hỗ trợ phát hiện bệnh, tham gia cộng đồng, truy vết tiếp xúc, tiêm chủng, thử nghiệm vắc-xin và điều trị, quản lý ca bệnh, dịch vụ xét nghiệm, kiểm soát nhiễm trùng, hậu cần, đào tạo và hỗ trợ thực hành chôn cất an toàn.

Hoài Thư (dịch từ nguồn WHO)