Thông điệp “K = K”: Công cụ mới phòng, chống lây nhiễm HIV

Các nghiên cứu khoa học gần đây đưa đưa ra bằng chứng: “Một người uống thuốc kháng vi rút (ARV) hàng ngày theo hướng dẫn của thầy thuốc, đạt được và duy trì tải lượng vi rút ở mức không phát hiện được, không có nguy cơ lây truyền HIV qua đường tình dục cho bạn tình âm tính”( K=K). Đây là phát hiện quan trọng, nếu được truyền thông và quảng bá rộng rãi sẽ giúp giảm kỳ thị và phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS.  

 

Cơ sở khoa học của K=K

Kết quả thử nghiệm lâm sàng HPTN052 trên 1.763 cặp bạn tình dị nhiễm HIV tại 9 nước ở châu Á, châu Phi và châu Mỹ công bố năm 2016 cho thấy không có nguy cơ lây truyền HIV từ người có HIV sang bạn tình âm tính nếu họ điều trị ARV và đạt tải lượng vi rút ức chế (dưới 200 bản sao/mL). Ngay từ năm 2011, khi kết quả ban đầu của nghiên cứu này được công bố thì đã là cơ sở cho khuyến cáo toàn cầu về “điều trị là dự phòng”. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh lợi ích của điều trị HIV sớm với phục hồi hệ miễn dịch và giảm mắc các bệnh lý nặng cho người bệnh.

 Ba nghiên cứu gần đây cũng ghi nhận từ thực tế hàng trăm nghìn lượt quan hệ tình dục không dùng bao cao su hoặc không sử dụng thuốc dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) giữa các bạn tình dị nhiễm: PARTNER (trên 1.166 bạn tình khác giới và MSM tại 75 địa điểm ở 14 nước châu Âu), Opposites Attract (358 bạn tình MSM tại Úc, Brazil, và Thái Lan) và PARTNER2 (783 bạn tình MSM tại các nước châu Âu). Kết quả cho thấy không có lây nhiễm HIV cho bạn tình âm tính khi bạn tình dương tính điều trị ARV đã đạt được ngưỡng ức chế vi rút dưới 200 bản sao/mL máu.

 Những kết quả quan trọng này có ý nghĩa quan trọng với cộng đồng người dân nói chung. Điều này cũng khuyến khích người có nguy cơ nhiễm HIV tiếp cận với xét nghiệm HIV và khi chẩn đoán nhiễm HIV thì điều trị ARV sớm, khuyến khích họ tuân thủ và duy trì điều trị để đạt ngưỡng vi rút ức chế giúp loại bỏ nguy cơ lây truyền HIV qua đường tình dục, bảo vệ người có HIV sống khỏe mạnh, không bị nhiễm trùng cơ hội và làm giảm sự kỳ thị, phân biệt đối xử.

 Các tổ chức quốc tế có uy tín về HIV/AIDS và sức khỏe đã công bố xác nhận “Không phát hiện = Không lây truyền” dựa trên các bằng chứng khoa học rõ ràng (CDC Hoa Kỳ tháng 9/2017; UNAIDS, WHO tháng 7/2018 và Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ tháng 01/2019). Các tổ chức khuyến cáo các nước triển khai rộng rãi  hoạt động truyền thông về lợi ích dự phòng của điều trị ARV và thông điệp K=K để khẳng định hiệu quả của điều trị HIV trong việc khống chế dịch HIV/AIDS.

Trên thế giới đã có sự đồng thuận rất lớn và rộng rãi về thông điệp K=K. Tính đến 30/07/2019, đã có 895 tổ chức từ 98 quốc gia trên thế giới chia sẻ thông điệp K=K và chiến dịch này đã được dịch sang hơn 25 ngôn ngữ, bao gồm U=U theo tiếng Anh; K = K theo tiếng Việt, N = N theo tiếng Hà Lan; B = B theo tiếng Thổ Nhĩ Kỳ và I = I theo tiếng Tây Ban Nha, tiếng Ý và tiếng Bồ Đào Nha.

 Ở Việt Nam, hướng dẫn quốc gia về chăm sóc và điều trị HIV được Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành theo Quyết định số 5418/QĐ-BYT ngày 01/12/2017 đã định nghĩa điều trị thành công là khi đạt tải lượng vi rút < 200 bản sao/ml.

 Các yếu tố cần thiết để đạt và duy trì tải lượng vi rút không phát hiện được liên quan đến (1) uống thuốc ARV theo chỉ định và tuân thủ điều trị; (2) thời gian đạt ức chế vi rút; (3) xét nghiệm tải lượng vi rút định kỳ; và (4) nguy cơ lây truyền HIV khi ngừng điều trị ARV. Ngoài ra, người nhiễm HIV có quyền có được thông tin chính xác và đầy đủ về tình trạng sức khỏe, nhận được dịch vụ chất lượng, thân thiện và không bị kỳ thị, phân biệt đối xử.

 Tại Việt Nam, thông điệp K=K đã được Cục Phòng, chống HIV/AIDS, Bộ Y tế xem xét các bằng chứng khoa học và đồng ý với các khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới, CDC Hoa Kỳ và UNAIDS cũng như sự đồng thuận rộng rãi và ngày càng tăng trên toàn cầu về K=K là: khi điều trị ARV liên tục để đạt được và duy trì tải lượng vi rút ở mức không phát hiện được, định nghĩa là dưới 200 bản sao/ml máu, sẽ không làm lây truyền HIV qua đường tình dục.  

 Tổ chức hoạt động truyền thông về K=K

Nhằm phổ biến rộng rãi thông điệp “Không phát hiện = Không lây truyền” đến rộng rãi người dân trọng cộng đồng, nâng cao nhận thức của cộng đồng nói chung và người nhiễm HIV, người cung cấp dịch vụ phòng, chống HIV/AIDS về nội dung và ý nghĩa của thông điệp: Không phát hiện = Không lây truyền. Từ đó làm thay đổi về quan niệm nhiễm HIV không còn là bệnh “vô phương cứu chữa” mà là một bệnh truyền nhiễm mãn tính có thể dự phòng và và điều trị được. Cục Phòng, chống HIV/AIDS hướng dẫn các cơ sở y tế trong cả nước thực hiện truyền thông về không phát hiện bằng không lây truyền như sau:

- Tổ chức các lớp tập huấn và hội thảo liên quan đến K=K.

+ Mục đích: cập nhật các kiến thức về phòng lây truyền HIV, thực hành truyền thông và tư vấn về K=K khi cung cấp dịch vụ và không kỳ thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV.

+ Đối tượng học viên: cán bộ y tế, nhân viên cộng đồng và mạng lưới người có HIV. Tùy theo mục đích của từng lớp tập huấn mà điều chỉnh đối tượng tham dự cho phù hợp.

+ Hình thức: Tùy theo nhu cầu hoặc điều kiện, địa phương có thể tổ chức các lớp tập huấn chuyên đề về K=K hoặc đưa nội dung K=K lồng ghép vào trong chương trình của các lớp tập huấn, hội thảo khác về điều trị, xét nghiệm tải lượng HIV và về dự phòng lây nhiễm HIV.

- Tổ chức giao lưu và gặp mặt với những người có HIV, người dễ bị tổn thương với HIV; truyền thông về lợi ích của việc tiếp cận sớm các dịch vụ xét nghiệm HIV, điều trị bằng thuốc ARV, tuân thủ điều trị để đạt tải lượng HIV không phát hiện sẽ không làm lây truyền HIV qua đường tình dục, điều trị dự phòng bằng PrEP, tham gia bảo hiểm y tế cũng như các hoạt động tránh kỳ thị và phân biệt đối xử liên quan đến HIV trong cơ sở y tế; xây dựng mô hình phòng khám thân thiện.

- Giới thiệu và quảng bá rộng rãi nội dung K=K trong các hoạt động truyền thông phòng, chống HIV/AIDS nói chung và trong các Tháng cao điểm phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con; Tháng Hành động quốc gia về phòng, chống HIV/AIDS. Lồng ghép nội dung K=K trong các bài phát biểu, hoạt động truyền thông tại các lễ mít tinh và diễu hành quần chúng hưởng ứng Tháng Hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS và Ngày Thế giới phòng, chống AIDS hàng năm.  

- Xây dựng, in ấn và phổ biến các tài liệu truyền thông về K=K cho các cơ sở y tế và cộng đồng. Nghiên cứu và sử dụng các tài liệu về K=K đã được Cục Phòng chống HIV/AIDS xây dựng gửi cho các tỉnh. Các nội dung thông điệp truyền thông cần bao gồm: Khái niệm K=K, cơ sở khoa học của K=K, lợi ích của điều trị HIV sớm và tuân thủ điều trị, ý nghĩa của K=K và chống kỳ thị phân biệt đối xử với người có HIV. Các tài liệu truyền thông cần có thông điệp rõ ràng, ngắn gọn, súc tích phù hợp với đối tượng là nhân viên y tế hay nhóm cộng đồng.

- Tổ chức các hoạt động truyền thông về K=K linh hoạt và triển khai đa dạng phong phú phù hợp với nguồn lực sẵn có của từng địa phương.

+ Truyền thông trực tiếp như truyền thông với cá nhân, với nhóm đối tượng đích, nhóm người nhiễm HIV thông qua sinh hoạt của các câu lạc bộ phòng, chống HIV/AIDS, các nhóm tự lực và các tổ chức dựa vào cộng đồng khác. Thực hiện tư vấn cá nhân và nhóm cho người nhiễm HIV về K=K, về tuân thủ điều trị và theo dõi tải lượng HIV tại các cơ sở y tế.

+ Truyền thông đại chúng: trên đài phát thanh, đài truyền hình địa phương và đăng trên các báo in, báo điện tử, trang thông tin điện tử hoặc các ấn phẩm khác tùy theo điều kiện của từng địa phương./.

 

Bài, ảnh: Phương Huy – Trung tâm KSBT