Luật Phòng bệnh 2025: Bước chuyển từ chữa bệnh sang chủ động bảo vệ sức khỏe nhân dân

Ngày 10/6/2026, tại Cần Thơ, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) tổ chức Hội thảo phổ biến, cung cấp thông tin về Luật Phòng bệnh, hoạt động chăm sóc và nâng cao sức khỏe, chủ động phòng bệnh, tiêm chủng và dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai, trẻ em. Hội thảo do Tiến sĩ Dương Chí Nam, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh chủ trì, nhằm chuẩn bị cho việc triển khai Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Quang cảnh hội thảo

Được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, Luật Phòng bệnh được đánh giá là dấu mốc quan trọng trong quá trình đổi mới hệ thống y tế Việt Nam, với nhiều chính sách mang tính đột phá, chuyển mạnh từ tư duy “chữa bệnh” sang “phòng bệnh chủ động”.

Điểm nổi bật nhất của Luật là xác lập nguyên tắc phòng bệnh chủ động là chính, lấy người dân làm trung tâm và bảo vệ sức khỏe toàn diện trong suốt vòng đời. Đây là sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận chăm sóc sức khỏe, hướng tới phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ và can thiệp kịp thời trước khi bệnh tật xảy ra.

Khác với các quy định trước đây chủ yếu tập trung vào bệnh truyền nhiễm, Luật mới mở rộng phạm vi điều chỉnh sang nhiều lĩnh vực quan trọng như phòng, chống bệnh không lây nhiễm, phòng ngừa rối loạn tâm thần và dinh dưỡng trong phòng bệnh. Đặc biệt, lần đầu tiên sức khỏe tâm thần được đưa vào luật với các giải pháp dự phòng tại cộng đồng và hỗ trợ tâm lý xã hội. Bên cạnh đó, dinh dưỡng hợp lý, nhất là trong “1.000 ngày đầu đời” của trẻ, được xác định là một trong những yếu tố nền tảng để nâng cao chất lượng dân số.

Một trong những chính sách được người dân đặc biệt quan tâm là quy định khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần theo lộ trình và nhóm đối tượng ưu tiên. Chính sách này giúp phát hiện sớm bệnh tật, giảm chi phí điều trị và nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Để bảo đảm nguồn lực lâu dài cho công tác phòng bệnh, Luật quy định thành lập Quỹ Phòng bệnh - quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách trực thuộc Bộ Y tế. Quỹ sẽ hỗ trợ các hoạt động khám sức khỏe miễn phí, phòng chống bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần, phòng chống tác hại thuốc lá và nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực phòng bệnh.

Luật cũng dành nhiều chính sách ưu đãi cho đội ngũ y tế dự phòng và y tế cơ sở. Nhân viên y tế trực tiếp làm chuyên môn tại trạm y tế xã, cơ sở y tế dự phòng, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo sẽ được hưởng các chế độ hỗ trợ đặc thù. Đồng thời, sinh viên ngành y học dự phòng, y tế công cộng được hưởng nhiều chính sách học bổng và hỗ trợ học tập nhằm thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực này. Các cơ sở y tế dự phòng được tự chủ quyết định mức thu nhập tăng thêm cho nhân viên từ nguồn thu hợp pháp.

Trong xu thế chuyển đổi số quốc gia, Luật Phòng bệnh nhấn mạnh việc xây dựng hệ thống dữ liệu y tế thống nhất, liên thông và tích hợp. Hệ thống Quản lý thông tin tiêm chủng quốc gia sẽ được vận hành với dữ liệu thời gian thực, giúp quản lý đối tượng tiêm chủng, vắc xin và quy trình tiêm một cách đồng bộ, hiệu quả trên phạm vi toàn quốc.

Bên cạnh đó, Luật bổ sung các hình thức tiêm chủng mới như tiêm chủng bù liều và tiêm chủng chiến dịch chủ động nhằm nâng cao tỷ lệ bao phủ vắc xin. Đáng chú ý, Nhà nước có trách nhiệm bồi thường trong trường hợp xảy ra tai biến nặng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe hoặc tính mạng khi thực hiện tiêm chủng bắt buộc theo quy định.

Một điểm mới khác là việc gắn trách nhiệm phòng bệnh với các cơ sở giáo dục. Nhà trường có trách nhiệm triển khai y tế học đường toàn diện, rà soát tiền sử tiêm chủng của học sinh khi nhập học và tổ chức kiểm tra sức khỏe đầu năm để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ, góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn và khỏe mạnh.

Với nhiều chính sách đột phá, Luật Phòng bệnh 2025 được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho việc nâng cao chất lượng công tác dự phòng, giảm gánh nặng bệnh tật, tăng tuổi thọ khỏe mạnh và hiện thực hóa mục tiêu chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân trong giai đoạn mới./.

Phương Huy- Trung tâm KSBT