PrEP – tấm lá chắn thầm lặng bảo vệ người trẻ trước nguy cơ HIV tại Huế

PrEP (điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV) đang dần trở thành một “tấm lá chắn thầm lặng” - không ồn ào, không phô trương, nhưng đủ mạnh mẽ để bảo vệ những người chủ động tìm đến nó.

             Những buổi chiều ở Huế luôn mang một vẻ trầm mặc rất riêng. Thành phố không quá ồn ào, nhịp sống chậm rãi, con người cũng nhẹ nhàng như dòng Hương lặng lẽ trôi. Nhưng phía sau sự yên bình ấy, vẫn tồn tại những nỗi lo thầm lặng - đặc biệt là nguy cơ lây nhiễm HIV trong nhóm người trẻ, những người đang bước vào giai đoạn khám phá bản thân, tình yêu và các mối quan hệ.

Trong bối cảnh đó, PrEP (điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV) đang dần trở thành một “tấm lá chắn thầm lặng” - không ồn ào, không phô trương, nhưng đủ mạnh mẽ để bảo vệ những người chủ động tìm đến nó. Câu chuyện của Đ.D.H, một nam sinh viên 22 tuổi, năm 4 tại Đại học Huế, là một lát cắt chân thực về hành trình ấy - từ e ngại, do dự, đến tiếp cận và duy trì PrEP như một phần tất yếu của cuộc sống.

Những lo lắng không gọi tên

H. không phải là một người “có nguy cơ” theo cách mà xã hội thường hình dung. Bạn ấy là sinh viên năm cuối, học khá, năng động, có nhóm bạn thân và một cuộc sống tưởng chừng rất “bình thường”. Nhưng chính cái “bình thường” ấy lại khiến H. từng chủ quan. “Trước đây mình nghĩ HIV là chuyện gì đó xa xôi lắm, kiểu như không liên quan đến mình” H. chia sẻ. “Nhưng rồi mình nhận ra là chỉ cần một vài tình huống thiếu kiểm soát, hoặc đơn giản là thiếu kiến thức, thì nguy cơ vẫn có thể xảy ra.”

Những buổi tụ tập bạn bè, những mối quan hệ không ràng buộc rõ ràng, sự tò mò của tuổi trẻ - tất cả đều góp phần tạo nên những khoảng trống về an toàn. Không phải lúc nào H. cũng sử dụng biện pháp bảo vệ một cách nhất quán. Và điều đó dần khiến cậu bắt đầu suy nghĩ: “Có những lúc sau đó mình thấy lo. Không phải kiểu hoảng loạn, nhưng là cảm giác bất an kéo dài.” Cảm giác ấy, theo các chuyên gia, không hiếm gặp ở người trẻ hiện nay - đặc biệt là khi họ thiếu thông tin đầy đủ về các biện pháp dự phòng HIV hiện đại.

Lần đầu nghe về PrEP: tò mò xen lẫn hoài nghi

H. biết đến PrEP một cách khá tình cờ, thông qua một bài đăng trên trang Facebook có tên: Điều trị PrEP tại Huế. Ban đầu, cậu không thực sự tin tưởng. “Mình nghĩ kiểu… có thuốc gì mà uống vào là không bị HIV? Nghe hơi ‘vi diệu’,” H. cười. Sự hoài nghi này là điều dễ hiểu. PrEP, dù đã được chứng minh hiệu quả cao trên thế giới, vẫn còn là một khái niệm khá mới mẻ với nhiều người trẻ tại Việt Nam. Thêm vào đó, những rào cản tâm lý - như sợ bị đánh giá, sợ bị “gắn nhãn” - khiến nhiều người chần chừ trong việc tìm hiểu. H. cũng vậy. “Mình đã đọc, đã tìm hiểu, nhưng vẫn chưa dám đi. Một phần là ngại. Một phần là không biết quy trình ra sao, có phức tạp không, có ai biết mình đi không…” Những câu hỏi ấy cứ lặp lại trong đầu, khiến quyết định tiếp cận PrEP bị trì hoãn.

Bước ngoặt: khi nỗi lo lớn hơn sự e ngại

Mọi thứ chỉ thực sự thay đổi khi H. trải qua một tình huống khiến cậu lo lắng hơn bình thường. “Lúc đó mình nghĩ: nếu cứ tiếp tục như vậy, mình sẽ luôn sống trong trạng thái bất an. Mà điều đó thì mệt mỏi lắm.” Chính nỗi lo ấy đã trở thành động lực để H. hành động. H bắt đầu nhắn tin cho trang facebook đó để hỏi một vài câu hỏi đơn giản để tiếp cận. Sau khi được trang phản hồi về PrEP là gì, hiệu quả ra sao, có tác dụng phụ không, quy trình đăng ký như thế nào… Những thông tin rõ ràng, dễ hiểu từ các kênh facebook đó giúp H. dần cảm thấy yên tâm hơn. “Điều làm mình bất ngờ là quy trình không hề phức tạp như mình tưởng. Và quan trọng là mọi thứ đều rất kín đáo, tôn trọng quyền riêng tư.” Ngày H. quyết định đến Trung tâm Kiểm soát bệnh tật  TP Huế tại địa chỉ 21 Nguyễn Văn Linh để tư vấn PrEP, cậu thừa nhận là vẫn còn hồi hộp. “Nhưng khi bước vào, mình thấy các anh chị tư vấn viên rất thân thiện, thậm chí còn nói chuyện hài và hỏi những câu hỏi hóm hỉnh làm mình đỡ ngại hơn. Cũng không ai phán xét, không ai hỏi những câu khiến mình khó xử.” Chính trải nghiệm tích cực ban đầu ấy đã giúp H. vượt qua rào cản tâm lý lớn nhất.

PrEP – không chỉ là thuốc, mà là sự chủ động

Sau khi được tư vấn và làm các xét nghiệm cần thiết, H. chính thức bắt đầu sử dụng PrEP. “Thật ra ban đầu mình cũng lo về tác dụng phụ. Nhưng sau một thời gian, cơ thể mình thích nghi khá tốt.” Quan trọng hơn cả, PrEP mang lại cho H. một cảm giác hoàn toàn mới—cảm giác kiểm soát được sức khỏe của chính mình. “Mình không còn sống trong trạng thái lo lắng mơ hồ nữa. Mình biết mình đang làm gì để bảo vệ bản thân.”

Theo ThS.BS Lê Hữu Sơn, Điều phối viên Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS, PrEP không chỉ là một biện pháp y tế, mà còn là một công cụ giúp thay đổi hành vi và nhận thức. BS Hữu Sơn cho biết: “PrEP giúp người sử dụng chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe tình dục. Khi họ hiểu và sử dụng đúng, hiệu quả dự phòng HIV có thể đạt trên 90%”. Tuy nhiên, bác sĩ Sơn cũng nhấn mạnh rằng PrEP không thay thế hoàn toàn các biện pháp khác như sử dụng bao cao su, mà nên được kết hợp để đạt hiệu quả tối ưu.

Hành trình duy trì: thử thách của kỷ luật

Nếu việc bắt đầu PrEP là một bước quan trọng, thì việc duy trì mới thực sự là thử thách lâu dài. “Mình từng quên uống thuốc vài lần, nhất là khi lịch học dày hoặc đi chơi về muộn,” H. chia sẻ. Nhưng dần dần, H. học cách xây dựng thói quen: đặt báo thức, mang thuốc theo người, gắn việc uống thuốc với một hoạt động cố định trong ngày. “Nó giống như việc đánh răng vậy - ban đầu phải nhớ, nhưng sau đó thì trở thành thói quen.”

Việc tái khám định kỳ cũng là một phần quan trọng của quá trình sử dụng PrEP. Không chỉ để kiểm tra tình trạng sức khỏe, mà còn là cơ hội để được tư vấn, giải đáp các thắc mắc. “Những lần tái khám giúp mình hiểu rõ hơn về cơ thể mình, và cũng cảm thấy yên tâm hơn.”

Theo ThS.BS Lê Hữu Sơn – Điều phối viên Dự án Quỹ Toàn cầu tại Huế, sự tuân thủ là yếu tố quyết định hiệu quả của PrEP. “Chúng tôi luôn nhấn mạnh với người sử dụng rằng: PrEP chỉ phát huy tối đa hiệu quả khi được dùng đúng và đều đặn. Đồng thời, việc tái khám định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề nếu có.”

ThS.BS Lê Hữu Sơn - Điều phối viên Dự án Quỹ Toàn cầu tại Huế

Góc nhìn xã hội: khi định kiến vẫn còn

Dù đã có những bước tiến trong truyền thông và giáo dục, HIV và các biện pháp dự phòng vẫn là những chủ đề nhạy cảm trong xã hội. H. từng cân nhắc rất nhiều trước khi chia sẻ với bạn bè về việc mình sử dụng PrEP. “Mình sợ bị hiểu lầm, kiểu như người ta sẽ nghĩ mình ‘phức tạp’ hay gì đó.” Cuối cùng, cậu chỉ chia sẻ với một vài người bạn thân. “May là họ rất hiểu và ủng hộ. Thậm chí có bạn còn hỏi thêm thông tin để tìm hiểu.”

Câu chuyện của H. cho thấy một thực tế: rào cản lớn nhất đôi khi không nằm ở dịch vụ hay chi phí, mà ở định kiến xã hội. Theo các chuyên gia, việc bình thường hóa PrEP—coi đây là một biện pháp chăm sóc sức khỏe như bao biện pháp khác—là chìa khóa để mở rộng tiếp cận trong cộng đồng.

Một thế hệ chủ động hơn

Sau gần một năm sử dụng PrEP, H. nhìn lại hành trình của mình với một cảm giác khác hẳn. “Nếu quay lại thời điểm trước đây, mình ước là mình biết đến PrEP sớm hơn.” Không phải vì cậu đã từng gặp nguy cơ lớn, mà vì PrEP mang lại một sự an tâm mà trước đây cậu không có. “Đó là cảm giác mình đang bảo vệ chính mình, chứ không phải chờ đợi điều gì đó xảy ra rồi mới lo.”

H. cũng cho rằng người trẻ hiện nay cần được tiếp cận nhiều hơn với những thông tin chính xác, dễ hiểu về sức khỏe tình dục. “Không ai dạy mình những điều này một cách đầy đủ. Mình phải tự tìm hiểu. Nhưng nếu có nhiều kênh truyền thông hơn, thì chắc sẽ có nhiều người biết và sử dụng PrEP hơn.”

Kết: “Tấm lá chắn” không cần phải ồn ào

PrEP không phải là một giải pháp “hào nhoáng”. Nó không tạo ra những thay đổi tức thì có thể nhìn thấy. Nhưng chính sự âm thầm ấy lại là sức mạnh của nó. Trong một xã hội mà nhiều người trẻ vẫn còn ngại ngùng khi nói về sức khỏe tình dục, PrEP mở ra một hướng đi mới—hướng đi của sự chủ động, hiểu biết và trách nhiệm với bản thân.

Câu chuyện của H. chỉ là một trong rất nhiều hành trình đang diễn ra mỗi ngày tại Huế—nơi những người trẻ đang từng bước vượt qua rào cản tâm lý để tiếp cận với những tiến bộ y học.

Như lời ThS.BS Lê Hữu Sơn chia sẻ: “Chúng tôi không chỉ cung cấp thuốc. Chúng tôi đồng hành cùng người sử dụng trong suốt hành trình—từ khi họ còn e ngại, đến khi họ tự tin và chủ động bảo vệ sức khỏe của mình.” Và có lẽ, đó chính là ý nghĩa sâu sắc nhất của PrEP—một “tấm lá chắn thầm lặng”, nhưng đủ vững chắc để giúp người trẻ bước đi an tâm hơn trên hành trình của mình.

 

Phùng Thị Bảo Châu - TTKSBT