Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo dự phòng sau phơi nhiễm bệnh dại bằng đường tiêm trong da

Bệnh dại tiếp tục giết chết 59.000 người mỗi năm, phần lớn trong số này xảy ra ở châu Phi và châu Á. Bệnh này có thể phòng ngừa bằng cách chỉ định sớm dự phòng sau phơi nhiễm (post-exposure prophylaxis -PEP) sau khi tiếp xúc, tuy nhiên nhiều người trong số những người bị ảnh hưởng bởi bệnh dại đang phải đối mặt với tình trạng thiếu vắc-xin hoặc giá cả phải chăng để điều trị.  

Nhiều quốc gia vẫn sử dụng lịch tiêm chủng PEP tiêm bắp, cần 4-5 lọ vắc-xin để hoàn thành một liệu trình đầy đủ. Chi phí này có thể lên tới 100 đô la Mỹ ở các quốc gia lưu hành bệnh dại. Trong khi thu nhập trung bình hàng ngày là 1-2 đô la Mỹ cho mỗi người trong các cộng đồng này, điều này có thể gây ra gánh nặng tài chính lớn đối với bệnh nhân.

WHO thúc đẩy việc chỉ định tiêm trong da các vắc-xin dại nuôi cấy tế bào tiên tiến (với hiệu lực> 2,5IU mỗi liều tiêm bắp) cho PEP. Chỉ định tiêm trong da mang lại độ an toàn và hiệu lực tương đương với tiêm bắp. Tiêm chủng trong da làm giảm thể tích vắc xin được sử dụng đến 60-80%, ít tốn kém hơn và có tiềm năng giảm thiểu tình trạng thiếu vắc-xin. Nó chỉ yêu cầu 1-2 lọ thuốc chủng ngừa để đạt một liệu trình đầy đủ của PEP.

Mô hình hiệu quả về chi phí cho thấy khi so sánh với lịch tiêm chủng tiêm bắp, lịch trình tiêm trong da có hiệu quả về chi phí và liều dùng trong tất cả các địa điểm, ngay cả khi số lượng bệnh nhân mới bị cắn thấp dưới 5 người mỗi tháng.

Nhiều nghiên cứu đã được thực hiện chứng minh hiệu quả của việc chỉ định tiêm trong da và lịch trình PEP tiêm trong da đã được tiến hành thành công ở nhiều nước trên khắp châu Á và châu Phi. Các nước này bao gồm Ấn Độ, Pakistan, Nepal, Bangladesh, Philippines, Sri Lanka, Madagascar và Cộng hòa dân chủ Tanzania. Ở các quốc gia chấp thuận chỉ định tiêm trong da cho PEP, các nhà sản xuất vắc-xin nên được yêu cầu nêu rõ rằng vắc-xin của họ có thể được sử dụng trong da. Việc cung cấp vắc-xin thích hợp cần đào tạo nhân viên đầy đủ để đảm bảo lưu trữ, pha và tiêm đúng cách.

 Trong bài báo mới được công bố của WHO về vắc-xin dại (Weekly Epidemilogical Record, 2018, 93:201-220),WHO đề nghị một lịch trình PEP trong một tuần, tiêm trong da 0,1ml tại 2 vị trí vào ngày 0, 3 và 7. Nếu bệnh nhân đã được chủng ngừa bệnh dại, lịch này có thể  giảm xuống  tiêm trong da 0,1ml tại 1 vị trí vào ngày 0 và 3.

Trong phần sửa đổi bổ sung này, việc giảm lịch trình tiêm trong da của PEP xuống còn một tuần làm cải thiện hơn nữa hiệu quả chi phí, giảm số lượt đến phòng khám và cải thiện sự tuân thủ của bệnh nhân.

Bất kỳ chế độ PEP do WHO khuyến cáo nào cũng có thể được sử dụng cho những người có phơi nhiễm loại II và loại III. Trong phơi nhiễm loại III,  globulin miễn dịch bệnh dại nên được chỉ định phối hợp với vắc-xin; việc rửa kỹ bằng nước và xà phòng tất cả vết thương và trầy xước do cắn cần được thực hiện ngay lập tức.

Một sự thay đổi về đường tiêm hoặc chế phẩm vắc-xin trong liệu trình PEP có thể chấp nhận được nếu sự thay đổi đó là không thể tránh được để hoàn thành liệu trình.

Khi áp dụng lịch tiêm chủng trong da, các quốc gia có thể giảm thiểu tình trạng thiếu vắc-xin, cải thiện khả năng chi trả điều trị và cung cấp việc tiếp cận công bằng hơn đối với dự phòng sau phơi nhiễm bệnh dại. Với những nỗ lực đã được tiến hành để giảm gánh nặng bệnh dại toàn cầu và loại trừ tử vong bệnh dại do chó trên toàn thế giới vào năm 2030, việc áp dụng lịch tiêm chủng trong da có thể giúp thực hiện mục tiêu này thành hiện thực./.

 

Bài: Bs.Châu Văn Thức (lược dịch theoWHO)