Nội dung truyền thông và phác đồ điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con năm 2015

Nhằm thực hiện mục tiêu thiên niên kỷ loại trừ lây truyền HIV từ mẹ sang con, hướng tới kết thúc đại dịch AIDS vào năm 2030, Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS cung cấp nội dung truyền thông và phác đồ điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con như sau:

I. NỘI DUNG TRUYỀN THÔNG VỀ DỰ PHÒNG LÂY TRUYỀN HIV TỪ MẸ SANG CON

Chúng ta đã biết, ngoài lây truyền qua đường máu và đường tình dục thì lây truyền HIV từ mẹ sang con là một trong ba con đường chính lây truyền HIV/AIDS. Phụ nữ nhiễm HIV khi mang thai, tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con chiếm khoảng 25 - 40%.

Quá trình lây truyền HIV từ mẹ sang con xảy ra theo các con đường sau:

1. Lây truyền qua nhau (rau) thai khi người mẹ mang thai.

   Nhau thai có cấu tạo hết sức đặc biệt, nó giúp vận chuyển chất dinh dưỡng, vitamin, khoáng chất, kháng thể…từ cơ thể mẹ sang thai nhi để nuôi dưỡng bào thai và ngăn không cho vi khuẩn, virut xâm nhập gây hại đến thai nhi. Tuy nhiên, khi bánh nhau bị nhiễm khuẩn hoặc bề dày của nó giảm đi vào nửa sau thai kỳ sẽ tạo điều kiện cho virut dễ dàng đi vào cơ thể bé.

Tình trạng virut HIV từ máu của mẹ sang thai nhi qua nhau thai có thể xảy ra rất sớm, ngay khi người mẹ mang thai được 8 tuần và có thể kéo dài trong suốt thai kỳ.

2. Lây truyền khi sinh con.

   Virut HIV từ nước ối, dịch tử cung, dịch âm đạo xâm nhập vào thai nhi qua niêm mạc mắt, mũi, hậu môn hoặc lớp da bị sây sát của trẻ trong thời gian chuyển dạ khi sinh, lúc này trẻ phải tiếp xúc trực tiếp với dịch âm đạo của mẹ hoặc sự trao đổi giữa mẹ và thai nhi khi chuyển dạ.

3. Lây truyền trong quá trình cho con bú.

   Sau khi sinh, trẻ vẫn có thể nhiễm HIV trong quá trình bú sữa mẹ, vì lúc này virut HIV dễ dàng truyền sang cơ thể bé qua các vết nứt ở núm vú của người mẹ khi trẻ đang mọc răng, bị tổn thương ở niêm mạc miệng hay HIV trong sữa mẹ có thể lây sang con theo đường tiêu hóa. Thời gian bú mẹ càng dài, trẻ càng có nhiều nguy cơ nhiễm HIV hơn. Do vậy, phụ nữ nhiễm HIV nên nuôi con bằng sữa thay thế.

   Để phòng lây nhiễm HIV từ mẹ sang con, tất cả phụ nữ mang thai cần đến cơ sở y tế sản khoa để được tư vấn và tiến hành xét nghiệm HIV càng sớm càng tốt để biết mình có bị nhiễm HIV hay không. Việc tư vấn xét nghiệm sẽ đảm bảo tính bí mật và nói rõ lợi ích cũng như tính an toàn của việc xét nghiệm.

Nếu bị nhiễm HIV sẽ được hướng dẫn sử dụng thuốc dự phòng sẽ làm giảm nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con

* Đối với phụ nữ đã bị nhiễm HIV cần lưu ý:

- Đến cơ sở Y tế để được tư vấn và xét nghiệm theo chỉ dẫn của cán bộ chuyên môn và biết tình hình bệnh đang giai đoạn nào để quyết định sinh con hay không.

- Để thai nhi không nhiễm HIV thì cần có kiến thức chủ động thực hiện các biện pháp dự phòng và tiếp nhận phác đồ điều trị dự phòng để giảm nguy cơ lây nhiễm HIV từ mẹ sang con.

- Tuân thủ đúng phác đồ điều trị: vì nếu uống thuốc dự phòng đầy đủ từ sớm kết hợp không cho con bú thì tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con sẽ giảm xuống chỉ còn 2 - 5% hoặc thấp hơn nữa.

II. PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ DỰ PHÒNG LÂY TRUYỀN HIV TỪ MẸ SANG CON BẰNG THUỐC KHÁNG VI RÚT HIV (ARV) (theo quyết định 3003/BYT và 4139/BYT của Bộ Y tế)

1. PNMT phát hiện nhiễm HIV trong thời kỳ mang thai:

Tư vấn chuyển tuyến đến Phòng khám ngoại trú TTPC HIV/AIDS để được điều trị ARV theo phác đồ 3 thuốc (lựa chọn B+).

2. PNMT được phát hiện nhiễm HIV trong lúc chuyển dạ: Chỉ định khi người PNMT nhiễm HIV không được quản lý trong thời kỳ mang thai, hoặc được phát hiện nhiễm HIV muộn khi chuyển dạ và sinh.

Mẹ	Khi bắt đầu chuyển dạ:    NVP 200mg + AZT 600mg + 3TC 150mg    Sau đó 12 giờ một lần AZT 300 mg + 3TC 150mg cho đến lúc sinh
Khi chuyển dạ
Sau sinh	(AZT 300mg + 3TC 150mg) 12 giờ một lần x 7 ngày
Con	Si rô NVP liều đơn 6mg (0,6ml) uống một lần sau khi sinh + Si rô AZT 4mg (0,4ml)/kg x 2lần/ngày x 4 tuần
	Hoặc   NVP x 12 tuần, liều lượng: NVP uống 1 lần/ ngày    + Từ khi sinh ra tới 6 tuần tuổi :    * Trẻ cân nặng <2000g: 2mg/kg/lần    * Trẻ cân nặng 2000 - 2499g: 10mg/lần    * Trẻ cân nặng ≥ 2500g: 15mg/lần    + Từ 6-12 tuần tuổi: 20 mg/lần

Lưu ý:

a. Đối với PNMT có xét nghiệm sàng lọc HIV dương tính khi chuyển dạ: tư vấn và cho điều trị dự phòng ngay, làm chẩn đoán khẳng định sau. Nếu xét nghiệm khẳng định âm tính, ngừng các can thiệp dự phòng.

b. Không sử dụng ARV dự phòng cho mẹ khi tiên lượng mẹ sẽ sinh trong vòng 1 giờ; Trong trường hợp mẹ không được sử dụng ARV vẫn thực hiện phác đồ dự phòng ARV cho con như trên.

c. Khi không sẵn có AZT, vẫn sử dụng NVP liều đơn cho mẹ khi chuyển dạ và NVP liều đơn cho con ngay sau sinh.

d. Hướng dẫn sử dụng NVP viên cho trẻ phơi nhiễm: thuốc viên Nevirapine 200mg, nghiền nát 1/2 viên hòa với 10ml nước, dùng bơm tiêm 10cc hút cho uống theo liều hướng dẫn (ví dụ: trẻ uống liều lượng 10mg cho uống 1ml; trẻ uống liều lượng 15mg thì cho uống 1,5ml).

e. Các từ viết tắt: NVP (Névirapine); AZT (Zidovudine); 3TC (Lamivudine).