Phòng chống 5 tai biến sản khoa thường gặp

<span style="font-size: 9.0pt;font-family:Arial;color:black">        Tai biến sản khoa (TBSK) là vấn đề sức khỏe xảy ra có liên quan đến tình trạng mang thai, có thể xảy ra trong lúc mang thai, trong lúc chuyển dạ, trong lúc sẩy thai hay sinh non, thậm chí trong thời gian hậu sản (6 tuần sau sinh). Thời gian qua, hoạt động phòng chống tai biến sản khoa tại Việt Nam tập trung vào 5 vấn đề thường gặp nhất là băng huyết sau sinh, tiền sản giật, nhiễm trùng hậu sản, vỡ tử cung và uốn ván rốn.

1. Băng huyết sau sinh (BHSS)

        Khi lượng máu mất sau sinh nhiều hơn 500 ml. Tuy nhiên, trên những người có sức khỏe kém, đã có tiềm tàng thiếu máu thì không đợi đến ngưỡng 500 ml mới nguy hiểm đến tính mạng. Nguyên nhân của BHSS chủ yếu là do tử cung go kém ngay sau sổ nhau, có thể do nhiều lý do: người sinh nhiều lần, con to hay đa thai, ối nhiều, quá trình chuyển dạ kéo dài (làm cho tử cung quá căng trước sinh, nên đâm ra đờ và go kém sau sinh), tử cung có chất lượng xấu (có sẹo mổ, có nhân xơ), bánh nhau bám thấp ở đoạn dưới tử cung là nơi có ít cơ hơn nên sẽ go không tốt sau sinh.

        BHSS là lý do gây tử vong mẹ nhiều nhất, tại các vùng kém phát triển, trong đó có Việt Nam. BHSS nguy hiểm ở chỗ diễn tiến rất nhanh, có thể làm trở tay không kịp. Chỉ trong vòng 5 phút sau sổ nhau, nếu tử cung không go tốt đã có thể chảy quá lượng máu theo định nghĩa của băng huyết. Đa số BHSS xảy ra trong ngày đầu sau sinh và những trường hợp trầm trọng thường chỉ trong 2 – 3 giờ đầu. Để phòng ngừa BHSS, cần đảm bảo người mẹ có đầy đủ sức khỏe, không thiếu máu, thai không quá to, quá trình chuyển dạ được theo dõi cẩn thận tránh kéo dài quá lâu, đánh giá lượng máu mất khi sinh thật chính xác để can thiệp kịp thời và cảnh giác với BHSS luôn chực chờ xảy ra.

2. Tiền sản giật (TSG)

        Là tình trạng cao huyết áp, kèm phù nhiều và mất đạm qua nước tiểu. Khoảng 10 – 15% thai phụ có tình trạng này. TSG nếu theo dõi không tốt, huyết áp tăng cao dễ đưa đến cơn co giật và các tai biến do huyết áp (giống người già bị tăng huyết áp), TSG cũng là bạn đồng hành của BHSS. Nguyên nhân của TSG thật ra vẫn chưa biết, các trường hợp nhẹ vẫn có thể theo dõi sinh bình thường; khi huyết áp không khống chế được buộc lòng phải chấm dứt thai để cứu mẹ, vì bản chất của bệnh sẽ tự lui sau khi sổ nhau (3/4 các trường hợp TSG đã không còn lo ngại sau sinh 24 giờ). Để phát hiện sớm TSG, trong khám thai luôn có theo dõi huyết áp và nước tiểu trong mỗi lần khám, đặc biệt từ 20 tuần trở đi là thời gian bệnh bắt đầu xuất hiện. Khi đã có tăng huyết áp trước lúc mang thai, TSG vẫn có thể xảy ra, sớm hơn và phức tạp hơn.

        TSG không có cách phòng chống, chỉ có phát hiện bệnh sớm, theo dõi sát sao và can thiệp kịp thời. Bản thân thai phụ cần có máy huyết áp tự theo dõi tại nhà. Khi có dấu hiệu báo động như nhức đầu, mờ mắt, đau thượng vị, có thay đổi nhận thức thì không chần chừ mà nên đến ngay cơ sở y tế gần nhất. TSG ở lần thai đầu vẫn có thể xảy ra ở các lần thai sau.

3. Nhiễm trùng hậu sản (NTHS)

        Có nguyên nhân từ việc sót nhau trong khi sinh hay nhiễm trùng các vết thương đường sinh dục. Khi có sốt sau ngày đầu, nên nghĩ tới nhiễm trùng, trong đó viêm nội mạc tử cung là nguyên nhân thường gặp nhất. Kèm theo sốt, có thể bụng đau, chướng, dịch thoát ra hôi hay có mủ. Thật ra, khi sinh tại cơ quan y tế, thường rất khó sót nhau, nếu có, đa số sẽ phát hiện được trong những ngày còn theo dõi tại viện vì sót nhau làm tình trạng máu ra sẽ nhiều, bụng chướng, tử cung co hồi không tốt sau sinh. Vì vậy, theo dõi hậu sản trong tuần đầu là hết sức quan trọng, có thể theo dõi tại nhà, nhưng nếu thấy có ra máu nhiều dây dưa, nhất là có sốt thì đừng chủ quan. Một điều nữa cũng gây khó khăn cho việc phát hiện sớm là tình trạng căng sữa cũng có thể gây sốt làm nhầm lẫn nhận định của thai phụ. Cũng liên quan đến nhiễm trùng có dính dáng đến thai kỳ là tình trạng nhiễm trùng sau sẩy thai hay nạo phá thai. Các nhiễm trùng này có thể diễn tiến nhanh cấp tính đưa đến nhiễm trùng toàn thân nghiêm trọng; một số trường hợp có diễn tiến âm thầm gây ra viêm vùng chậu mãn tính, tiền đề của tình trạng vô sinh do dính, tắc vòi trứng vì viêm nhiễm.

4. Vỡ tử cung (VTC)

        Thường gặp ở người có sẹo mổ cũ ở tử cung, thai quá to, khung chậu hẹp và chủ yếu gặp trong khi chuyển dạ,do tự đỡ đẻ tại nhà quá trình theo dõi chuyển dạ không sát, không có can thiệp đúng lúc và đúng kĩ thuật dẫn đến vỡ tử cung.

5. Uốn ván rốn (UVR)

       UVR là do việc cắt rốn trẻ sau sinh và chăm sóc rốn không đúng cách, kèm với việc mẹ không được tiêm ngừa uốn ván đầy đủ. Thật ra, tỷ lệ uốn ván rốn đã hạ thấp rất nhiều so với trước đây; tuy nhiên, ở những vùng sâu, vùng xa, vẫn còn dai dẳng xảy ra. Uốn ván rốn nguy hiểm vì tỷ lệ tử vong của trẻ bị uốn ván rất cao, nếu sống sót nhiều khả năng di chứng ảnh hưởng lên sự phát triển thần kinh vận động.

       Tai biến sản khoa rất nguy hiểm. Khi TBSK sắp xảy ra thường có các dấu hiệu báo trước như: đau bụng, xuất huyết, nhức đầu, chóng mặt, đau vùng thượng vị, phù nhiều ở mặt, bụng, chân tay (phù không giảm khi nghỉ ngơi) ra nước âm đạo, hoặc các dấu hiệu khác như nôn, tiêu chảy dữ dội. Ngoài ra đang ngủ mà khó thở phải ngồi dậy mới thở được và kéo dài hơn 30 phút cũng là dấu hiệu nguy hiểm thai phụ cần đến bệnh viện để được xử trí kịp thời.TBSK rất nguy hiểm nhưng vẫn có thể phòng tránh được. Đối với chị em phụ nữ cần có sự chuẩn bị về sức khỏe, tâm lí và kinh tế trước khi mang thai. Đăng kí quản lí thai nghén sớm khi phát hiện có thai, khám thai định kì ít nhất 3 lần và khám ngay khi có dấu hiệu bất thường. Tuân thủ các hướng dẫn của cán bộ y tế về chế độ dinh dưỡng, vệ sinh thai nghén. Tiêm vắc xin phòng uốn ván, uống viên sắt… Khi xuất hiện dấu hiệu chuyển dạ cần đến ngay cơ sở y tế để được theo dõi và chăm sóc sức khỏe cho cả mẹ và con. Tự theo dõi, phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như: chảy máu, sốt, sản dịch hôi, mệt mỏi…cần đến ngay cơ sở y tế để được chăm sóc và điều trị kịp thời.

                                                                                                                                                                                          BBT.