Kháng thuốc - “Đại dịch thầm lặng” đe dọa sức khỏe, tính mạng người dân Việt Nam và toàn cầu

Kháng thuốc kháng vi sinh vật (AMR) đang nổi lên như một trong những hiểm họa lớn nhất đối với y tế hiện đại. Khi vi khuẩn, virus, nấm hay ký sinh trùng trở nên “miễn nhiễm” với thuốc điều trị, nguy cơ tử vong, tàn tật và chi phí y tế đều tăng mạnh. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) gọi đây là “đại dịch thầm lặng” của thế kỷ 21.  

Hàng triệu người tử vong vì vi sinh vật kháng thuốc

Một nghiên cứu toàn cầu công bố trên tạp chí The Lancet cho thấy năm 2019 có 4,95 triệu ca tử vong liên quan đến kháng thuốc, trong đó 1,27 triệu ca tử vong trực tiếp do các vi khuẩn không còn đáp ứng điều trị. Nhiễm trùng đường hô hấp dưới là nhóm bệnh chịu ảnh hưởng nặng nhất, với hơn 1,5 triệu trường hợp tử vong1.

Tác động kinh tế của AMR cũng không kém phần nghiêm trọng: dự báo đến năm 2030, kháng thuốc có thể làm giảm 3,8% GDP toàn cầu, và đến năm 2050 có thể gây 10 triệu ca tử vong mỗi năm, riêng khu vực châu Á - Thái Bình Dương chiếm 4,5 triệu ca2.

 

Việt Nam – một trong những “điểm nóng” kháng thuốc

Tỷ lệ kháng thuốc tại Việt Nam được cảnh báo nằm trong nhóm cao nhất thế giới, xuất phát từ sử dụng kháng sinh không kê đơn, lạm dụng trong chăn nuôi, thủy sản và kiểm soát nhiễm khuẩn còn hạn chế3,4. 61% chi tiêu y tế từ tiền túi, khiến người dân thường tự mua thuốc điều trị mà không qua bác sĩ5 và khoảng 1/3 lượng kháng sinh trong bệnh viện được dùng không cần thiết, tỷ lệ này còn cao hơn ngoài cộng đồng6. Thực tế là kháng sinh vẫn được dùng rộng rãi trong nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi, kể cả làm chất kích thích tăng trưởng - một trong những động lực chính của AMR.

Giải pháp cấp thiết: Cần hành động ngay để tránh “kỷ nguyên hậu kháng sinh”

WHO khuyến nghị việc đối phó AMR phải thực hiện đồng bộ theo hướng Một sức khỏe, tức là kết nối y tế – thú y – nông nghiệp – môi trường7. Các ưu tiên chính gồm:

• Nâng cao nhận thức cộng đồng
• Giám sát chặt chẽ AMR
• Kiểm soát nhiễm khuẩn trong bệnh viện
• Quản lý kháng sinh trong nông nghiệp và môi trường
• Đẩy mạnh nghiên cứu và hợp tác quốc tế

Kháng thuốc: Mối đe dọa không của riêng ai

Kháng thuốc đang làm suy yếu nền tảng điều trị của y học hiện đại. Nếu không hành động quyết liệt, thế giới có thể bước vào “kỷ nguyên hậu kháng sinh”, nơi những nhiễm trùng đơn giản cũng có thể gây tử vong.

Với Việt Nam, nơi mức độ kháng thuốc cao và việc sử dụng kháng sinh chưa hợp lý vẫn rất phổ biến, yêu cầu hành động sớm càng trở nên cấp thiết. Chỉ bằng nỗ lực phối hợp liên ngành, kiểm soát chặt chẽ và nâng cao nhận thức cộng đồng, chúng ta mới có thể hạn chế đà lan rộng của “đại dịch thầm lặng” này.

Nguồn tài liệu tham khảo:

1. Murray C.J., Ikuta K.S., Sharara F., et al. (2022). Global burden of bacterial antimicrobial resistance in 2019: a systematic analysis. The Lancet, 399(10325), 629 655.
2. World Health Organization and Regional Office for the Western Pacific (2020), Framework for accelerating action to fight antimicrobial resistance in the western Pacific region
3. Antimicrobial resistance in Viet Nam. https://www.who.int/vietnam/healthtopics/antimicrobial-resistance
4. Nguyen K.V., Thi Do N.T., Chandna A., et al. (2013). Antibiotic use and resistance in emerging economies: a situation analysis for Viet Nam. BMC Public Health, 13(1), 1158.
5.  (2020). United nations economic and social commission for Asia and the pacific: review of financing of healthcare, including health promotion: promoting sustainable strategies to improve access to healthcare in the Asian and pacific region. https://sdgs.un.org/un-system-sdg-implementation/economic-and-socialcommission-asia-and-pacific-unescap-24510
6. Thu T.A., Rahman M., Coffin S., et al. (2012). Antibiotic use in Vietnamese hospitals: A multicenter point-prevalence study. Am J Infect Control, 40(9), 840–844
7. Global Antimicrobial Resistance and Use Surveillance System (GLASS). https://www.who.int/initiatives/glass

 

Ths.Ds.Hoàng Thị Lan Hương