Hướng dẫn chăm sóc Bà mẹ và Trẻ sơ sinh tại nhà trong mùa mưa lũ

Trong bối cảnh mưa lũ diễn biến phức tạp, việc di chuyển đến cơ sở y tế (CSYT) gặp nhiều khó khăn. Bà mẹ và trẻ sơ sinh là những đối tượng dễ bị tổn thương nhất, có nhiều nguy cơ đe dọa sức khỏe. Giai đoạn 6 tuần đầu sau sinh (thời kỳ hậu sản) đặc biệt quan trọng cho sự phục hồi của mẹ và sự thích nghi của trẻ.

Việc chủ động theo dõi, chăm sóc tại nhà và phát hiện sớm các dấu hiệu nguy hiểm là vô cùng cần thiết để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và con. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Huế hướng dẫn cách Chăm sóc Bà mẹ và Trẻ sơ sinh tại nhà trong mùa mưa lũ như sau:

1. Tầm quan trọng của việc chăm sóc trong mưa bão

• Nguy cơ nhiễm bệnh cao: Môi trường ẩm ướt, nguồn nước không đảm bảo làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn cho mẹ (đường sinh dục, vết mổ, vết khâu) và trẻ (rốn, da, đường hô hấp, tiêu hóa).

• Khó khăn trong tiếp cận y tế: Lũ lụt gây chia cắt, cản trở việc đến CSYT kịp thời khi có tai biến xảy ra.

• Dễ bị tổn thương: Trẻ sơ sinh hệ miễn dịch còn non nớt. Bà mẹ sau sinh cơ thể còn yếu, tâm lý dễ căng thẳng, lo âu.

2. Hướng dẫn theo dõi sức khỏe tại nhà

Gia đình cần đặc biệt chú ý vệ sinh tay sạch sẽ (rửa tay bằng xà phòng và nước sạch) trước và sau khi chăm sóc cho mẹ và bé.

2. 1. Đối với bà mẹ

• Toàn trạng: Theo dõi ăn, uống, ngủ, đại tiểu tiện hàng ngày

• Vệ sinh: Tắm gội nhanh bằng nước sạch, ấm, ở nơi kín gió. Luôn giữ khô và sạch vết mổ hoặc vết khâu tầng sinh môn.

• Sản dịch: Theo dõi số lượng, màu sắc và mùi của sản dịch qua băng vệ sinh/khố.

• Vú: Giữ sạch hai vú, đặc biệt là trước và sau khi cho con bú. Mát xa nhẹ nhàng nếu vú bị cương tức.

• Co hồi tử cung: Tự nắn bụng dưới để kiểm tra (tử cung co lại thành khối cứng).

2. 2. Đối với trẻ sơ sinh

• Giữ ấm: Đảm bảo trẻ luôn được giữ ấm, nằm cạnh mẹ, trong phòng ấm, đủ ánh sáng, không có gió lùa.

• Theo dõi bú: Trẻ cần bú mẹ theo nhu cầu, ít nhất 8-12 lần cả ngày lẫn đêm.

• Theo dõi tiểu/tiện: Trẻ đái khoảng 6-8 lần/ngày (nước tiểu vàng nhạt, trong), đi ngoài phân vàng, mềm.

• Chăm sóc rốn: Luôn giữ rốn khô, sạch, thoáng, để hở. Quấn tã ở dưới rốn. Không bôi hay đắp bất cứ thứ gì lên rốn trẻ. Rốn thường rụng sau 7-10 ngày.

• Chăm sóc da: Quan sát da trẻ hàng ngày, chú ý các dấu hiệu vàng da, phát ban, mụn mủ.

3. Đảm bảo duy trì nuôi con bằng sữa mẹ

• Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng hoàn hảo và an toàn nhất, đặc biệt trong mùa mưa lũ.

• Bú mẹ hoàn toàn: Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu. Không cho trẻ ăn, uống thêm bất cứ thứ gì khác, kể cả nước lọc, vì sữa mẹ đã có đủ nước.

• Lợi ích trong mưa lũ: Bú mẹ giúp trẻ nhận được kháng thể, chống lại các bệnh nhiễm khuẩn (tiêu chảy, hô hấp). Sữa mẹ luôn có sẵn, sạch sẽ, không tốn tiền mua và không cần dụng cụ pha chế (giảm nguy cơ nhiễm bẩn từ nguồn nước).

• Dinh dưỡng cho mẹ: Mẹ cần ăn uống đầy đủ các chất, ăn nhiều hơn bình thường, không ăn kiêng. Uống đủ nước (khoảng 2-3 lít/ngày), lưu ý chỉ dùng nước đã đun sôi để nguội.

4. Phát hiện dấu hiệu nguy hiểm (CẦN LIÊN HỆ Y TẾ NGAY)

Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây, gia đình cần KHẨN TRƯƠNG liên hệ nhân viên y tế.

4.1. Dấu hiệu nguy hiểm ở bà mẹ

• Chảy máu nhiều: Máu âm đạo ra nhiều ướt đẫm băng vệ sinh/khố, máu cục.

• Sốt cao: Mẹ bị sốt cao kèm mệt mỏi, hốc hác.

• Sản dịch có mùi hôi: Sản dịch có màu như mủ, có mùi hôi hoặc thối.

• Dấu hiệu nặng khác:

  • Đau đầu dữ dội, hoa mắt, nhìn mờ.

  • Co giật.

  • Vết mổ hoặc vết khâu sưng, nóng, đỏ, đau, có mủ.

  • Đau bụng dưới dữ dội.

Xử trí ban đầu (trong khi chờ y tế):

* Nếu chảy máu nhiều: Để mẹ nằm đầu thấp, ủ ấm, đặt tay lên vùng bụng dưới (vị trí tử cung) xoa tròn để giúp tử cung co lại.

* Nếu co giật: Giữ mẹ ở nơi chắc chắn tránh ngã, đặt mẹ nằm nghiêng. Tuyệt đối không cho bất cứ thứ gì vào miệng mẹ.

* Nếu sốt cao: Nới rộng quần áo, chườm mát (bằng khăn nhúng nước ấm) ở trán, nách.

Hình ảnh: Tóm tắt các dấu hiệu nguy hiểm ở bà mẹ sau sinh

4.2. Dấu hiệu nguy hiểm ở trẻ sơ sinh

• Bỏ bú hoặc bú kém.

• Co giật hoặc tím tái.

• Sốt cao ≥ 38,50 C.

• Hạ thân nhiệt ≤ 35,50 C): Trẻ lạnh, sờ vào thấy lạnh.

• Thở bất thường: Thở nhanh (nhịp thở ≥ 60 lần/phút) hoặc thở khó, rút lõm lồng ngực (khi hít vào, các khoang sườn lõm xuống sâu).

• Vàng da nặng: Vàng đậm, lan nhanh đến bụng, chân, tay, hoặc xuất hiện sớm trong 1-2 ngày sau sinh.

• Rốn sưng, tấy đỏ, có mủ.

• Trẻ li bì, khó đánh thức hoặc cử động ít.

Xử trí ban đầu (trong khi chờ y tế):

* Nếu hạ thân nhiệt: Thực hiện ủ ấm "da kề da" (đặt trẻ nằm tiếp xúc da trực tiếp trên ngực mẹ) và đắp chăn ấm cho cả hai mẹ con.

* Nếu sốt cao: Bỏ bớt áo, tã64. Lau trán, nách, bẹn bằng khăn mềm, ẩm, ấm.

* Luôn giữ ấm cho trẻ trên đường vận chuyển đến CSYT (tốt nhất là mẹ tiếp tục ủ ấm da kề da).

5. Phương thức liên hệ khi cần thiết

Trong mọi trường hợp, khi phát hiện các dấu hiệu nguy hiểm, gia đình cần KHẨN TRƯƠNG liên hệ với nhân viên y tế.

• Gọi ngay cho Nhân viên Y tế thôn, bảnb của khu vực.

• Gọi đến Trạm Y tế (TYT) xã/phường gần nhất.

• Gọi đến Trung tâm Y tế.

• Gia đình cần chủ động chuẩn bị sẵn sàng phương án di chuyển an toàn nhất (ghe, thuyền...) để đưa mẹ và bé đến CSYT ngay khi có chỉ dẫn của nhân viên y tế.

• Các tổng đài tiếp nhận thông tin ứng cứu khẩn cấp bão lụt:

  • Tổng đài khẩn cấp quốc gia: 112

  • Tổng đài HUE-S: 19001075

  • Sử dụng chức năng “SOS” trên nền tảng HUE-S

Lưu ý: Giữ phương thức liên lạc chúng ta sẽ an toàn!

Hình ảnh: Các kênh tiếp nhận thông tin ứng cứu khẩn cấp bão lụt

 

 

Ths. BsCK1. Hà Thị Mỹ Dung - Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Huế