Thông tin sức khỏe cộng đồng số 1- Tháng 12/2025

Bạo lực đối với phụ nữ vẫn tiếp diễn

            Theo một báo cáo mới từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các đối tác của Liên hợp quốc (LHQ), bạo lực đối với phụ nữ vẫn là một trong những cuộc khủng hoảng về nhân quyền và sức khỏe cộng đồng dai dẳng và chưa được giải quyết triệt để nhất trên thế giới, hầu như không có tiến triển nào trong hai thập kỷ qua. Gần một phần ba phụ nữ, khoảng 840 triệu người trên toàn cầu, đã từng bị bạn tình hoặc bạo lực tình dục trong đời, một con số hầu như không thay đổi kể từ năm 2000. Chỉ riêng trong năm qua, 316 triệu phụ nữ đã bị bạn tình bạo hành về thể xác hoặc tình dục. Bạo lực tình dục không phải do bạn tình cũng ảnh hưởng đến hàng triệu người, với 263 triệu phụ nữ báo cáo bị lạm dụng như vậy, mặc dù các chuyên gia cảnh báo rằng điều này rất ít được báo cáo. Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết: “Bạo lực đối với phụ nữ là một trong những bất công lâu đời nhất và lan rộng nhất của nhân loại, nhưng vẫn là một trong những bất công ít được xử lý nhất. Không xã hội nào có thể tự gọi mình là công bằng, an toàn hay lành mạnh trong khi một nửa dân số phải sống trong sợ hãi”. Báo cáo kêu gọi đầu tư khẩn cấp vào công tác phòng ngừa, các dịch vụ lấy người sống sót làm trung tâm và luật pháp mạnh mẽ hơn, đồng thời cảnh báo rằng nguồn tài trợ cho những nỗ lực này đang cạn kiệt mặc dù rủi ro ngày càng gia tăng.

Sức khỏe và khí hậu 

            Theo một báo cáo mới được công bố bởi WHO và Chủ tịch Hội nghị các bên lần thứ 30 của Brazil (COP30), biến đổi khí hậu đang gây ra một cuộc khủng hoảng sức khỏe toàn cầu, với hơn 540.000 ca tử vong do nắng nóng cực độ mỗi năm và 1 trong 12 bệnh viện trên toàn thế giới có nguy cơ phải đóng cửa do khí hậu. Báo cáo đặc biệt COP30 về sức khỏe và biến đổi khí hậu: Ban hành kế hoạch hành động về sức khỏe Belém nêu bật những tác động ngày càng tăng đối với sức khỏe khi nhiệt độ toàn cầu đã vượt quá 1,5°C so với mức tiền công nghiệp. Hiện tại, 3,3 đến 3,6 tỷ người sống ở những khu vực rất dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu và các bệnh viện phải đối mặt với nguy cơ thiệt hại do thời tiết khắc nghiệt cao hơn 41% so với năm 1990. Nếu không nhanh chóng khử cacbon, số cơ sở y tế gặp rủi ro có thể tăng gấp đôi vào giữa thế kỷ. Báo cáo kêu gọi đầu tư khẩn cấp vào các hệ thống y tế có khả năng phục hồi, lồng ghép các mục tiêu y tế vào các kế hoạch về khí hậu và các chiến lược thích ứng do cộng đồng lãnh đạo. Nó cảnh báo rằng chỉ có 54% kế hoạch y tế quốc gia đánh giá rủi ro đối với các cơ sở, để lại những khoảng trống nghiêm trọng.

           Báo cáo này được công bố sau khi Kế hoạch Hành động Y tế Belém, một sáng kiến ​​chủ chốt của Brazil, Chủ tịch COP 30, được công bố vào Ngày Sức khỏe của COP 30 – 13 tháng 11 năm 2025. "Báo cáo cung cấp dữ liệu và bằng chứng rõ ràng cho thấy biến đổi khí hậu đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến các hệ thống y tế trên toàn thế giới", Tiến sĩ Alexandre Padilha, Bộ trưởng Bộ Y tế Brazil, cho biết. "Kế hoạch Hành động Y tế Belém và báo cáo này cung cấp cho các quốc gia những công cụ cần thiết để biến bằng chứng khoa học thành hành động cụ thể”

Cẩm nang chăm sóc mẹ Kangaroo

           WHO đã kỷ niệm Ngày Thế giới về Trẻ sinh non chính thức đầu tiên vào ngày 15 tháng 11 bằng cách phát hành hướng dẫn thực hành lâm sàng toàn cầu mới về chăm sóc mẹ   (KMC: Kangaroo Mother Care), một biện pháp can thiệp đơn giản, đã được chứng minh giúp cứu sống và cải thiện kết quả cho trẻ sinh non và nhẹ cân. Mỗi năm, có 15 triệu trẻ sơ sinh chào đời quá sớm, và các biến chứng do sinh non vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em dưới năm tuổi. Ở các nước thu nhập thấp, hầu hết trẻ sinh cực non đều tử vong trong vòng vài ngày, trong khi ở các nước thu nhập cao, gần như tất cả đều sống sót. KMC, phương pháp tiếp xúc da kề da kéo dài kết hợp với bú mẹ, giúp giảm hơn 30% tử vong ở trẻ sơ sinh, gần 70% hạ thân nhiệt và 15% nhiễm trùng nặng, đồng thời cải thiện sự tăng trưởng và phát triển lâu dài. Hướng dẫn mới của WHO cung cấp hướng dẫn từng bước để bắt đầu và duy trì KMC trong mọi cơ sở y tế và tại nhà, nhấn mạnh sự tham gia của gia đình và các chính sách hỗ trợ. “KMC không chỉ là một can thiệp lâm sàng – nó trao quyền cho các bà mẹ và gia đình, đồng thời chuyển đổi việc chăm sóc trẻ sơ sinh”, Jeremy Farrar, Trợ lý Tổng Giám đốc WHO phụ trách Thúc đẩy Sức khỏe, Phòng ngừa và Chăm sóc Bệnh tật, cho biết. “KMC giờ đây nên được áp dụng rộng rãi cho tất cả trẻ sinh non và trẻ nhỏ, đảm bảo các em có cơ hội sống sót và phát triển tốt nhất.”

Bệnh lậu kháng thuốc

            Theo dữ liệu mới từ chương trình giám sát kháng sinh lậu cầu tăng cường (EGASP), WHO cảnh báo rằng bệnh lậu, một bệnh lây truyền qua đường tình dục (STI) phổ biến, đang ngày càng kháng thuốc kháng sinh. Những phát hiện này nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về giám sát chặt chẽ hơn, chẩn đoán tốt hơn và tiếp cận công bằng với các phương pháp điều trị mới. Từ năm 2022 đến năm 2024, tình trạng kháng ceftriaxone, loại kháng sinh chính điều trị bệnh lậu, đã tăng từ 0,8% lên 5%, trong khi tình trạng kháng cefixime tăng vọt từ 1,7% lên 11%. Kháng ciprofloxacin đạt 95% và azithromycin duy trì ổn định ở mức 4%. Campuchia và Việt Nam báo cáo tỷ lệ kháng thuốc cao nhất. Năm 2024, 12 quốc gia thuộc năm khu vực của WHO đã nộp dữ liệu, tăng từ bốn quốc gia vào năm 2022, cho thấy sự tiến bộ trong công tác giám sát toàn cầu. “Nỗ lực toàn cầu này rất cần thiết để theo dõi, phòng ngừa và ứng phó với bệnh lậu kháng thuốc, đồng thời bảo vệ sức khỏe cộng đồng trên toàn thế giới”, bà Tereza Kasaeva, Giám đốc Ban HIV, Lao, Viêm gan và STI của WHO, cho biết. “WHO kêu gọi tất cả các quốc gia giải quyết tình trạng gia tăng các bệnh lây truyền qua đường tình dục và lồng ghép giám sát bệnh lậu vào các chương trình STI quốc gia.

Ngày đầu tiên loại trừ ung thư cổ tử cung

             Các quốc gia và đối tác trên toàn thế giới đang kỷ niệm Ngày loại trừ ung thư cổ tử cung đầu tiên trên thế giới vào ngày 17 tháng 11, một cột mốc được các quốc gia thành viên nhất trí tại Đại hội đồng Y tế Thế giới lần thứ 78 nhằm đẩy nhanh nỗ lực chống lại một căn bệnh có thể phòng ngừa được. Ung thư cổ tử cung, căn bệnh ung thư phổ biến thứ tư ở phụ nữ, cướp đi sinh mạng của hơn 350.000 người mỗi năm, nhưng có thể được loại trừ thông qua các biện pháp can thiệp đã được chứng minh. Ngày này củng cố chiến lược toàn cầu của WHO được xây dựng dựa trên ba trụ cột: tiêm chủng cho 90% trẻ em gái chống lại vi-rút u nhú ở người (HPV), sàng lọc 70% phụ nữ và điều trị 90% những người mắc ung thư tiền ung thư hoặc ung thư xâm lấn. Chiến lược này nhằm mục đích tăng cường vận động chính sách, mở rộng dịch vụ và huy động nguồn lực để đảm bảo tiếp cận toàn dân với dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản. Động lực đang ngày càng gia tăng. GAVI, Liên minh Vắc-xin và các đối tác đã công bố mục tiêu tiêm chủng HPV cho 86 triệu trẻ em gái vào cuối năm 2025 đã đạt được. Các quốc gia đang tăng cường hành động: Sierra Leone và Liberia đang phát động các chiến dịch nhắm đến 1,5 triệu trẻ em gái, trong khi Malaysia thúc đẩy xét nghiệm HPV tự lấy mẫu để tăng cường tầm soát. Ngày loại trừ ung thư cổ tử cung thế giới báo hiệu một cơ hội lịch sử để biến cam kết thành hành động và tiến gần hơn đến một tương lai không còn ung thư cổ tử cung.

Tiểu đường thai kỳ

             Nhân Ngày Đái tháo đường Thế giới, 14 tháng 11, WHO đã công bố hướng dẫn toàn cầu đầu tiên về việc kiểm soát tiểu đường thai kỳ, một tình trạng ảnh hưởng đến một trong sáu ca mang thai trên toàn cầu. Các khuyến nghị này nhằm mục đích ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng cho mẹ và bé, đồng thời giảm thiểu các nguy cơ sức khỏe lâu dài. Tiểu đường thai kỳ, nếu không được kiểm soát, làm tăng nguy cơ tiền sản giật, thai chết lưu và chấn thương khi sinh. Nó cũng làm tăng nguy cơ mắc tiểu đường tuýp 2 và các bệnh tim mạch chuyển hóa suốt đời cho cả mẹ và con. Gánh nặng này lớn nhất ở các nước có thu nhập thấp và trung bình, nơi việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc chuyên khoa vẫn còn hạn chế. Hướng dẫn nêu ra 27 khuyến nghị dựa trên bằng chứng, bao gồm tư vấn cá nhân về chế độ ăn uống và hoạt động thể chất, theo dõi đường huyết thường xuyên, phác đồ điều trị phù hợp cho tiểu đường tuýp 1, tuýp 2 và tiểu đường thai kỳ, và hỗ trợ đa chuyên khoa cho phụ nữ mắc bệnh tiểu đường từ trước. Hướng dẫn nhấn mạnh việc tích hợp chăm sóc tiểu đường vào các dịch vụ tiền sản thường quy và đảm bảo tiếp cận công bằng với các loại thuốc và công nghệ thiết yếu. "Những hướng dẫn này dựa trên thực tế cuộc sống và nhu cầu sức khỏe của phụ nữ, đồng thời cung cấp các chiến lược rõ ràng, dựa trên bằng chứng để cung cấp dịch vụ chăm sóc chất lượng cao cho mọi phụ nữ, ở mọi nơi." Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc WHO cho biết. https:// bit .ly/ 4i9WOyA

Uu tiên nghiên cứu cho các thử nghiệm lâm sàng nhi khoa

             WHO đã công bố báo cáo kỹ thuật mới, Tương lai của các thử nghiệm lâm sàng nhi khoa – Thiết lập các ưu tiên nghiên cứu cho sức khỏe trẻ em, phác thảo chương trình nghị sự nghiên cứu toàn cầu nhằm giải quyết những thiếu hụt bằng chứng quan trọng cho trẻ em từ 0 đến 9 tuổi. Mặc dù đã có những tiến bộ vượt bậc trong lĩnh vực sức khỏe trẻ em, nhưng các bệnh có thể phòng ngừa vẫn gây ra tỷ lệ mắc bệnh và tử vong đáng kể, đặc biệt là ở các nước thu nhập thấp và trung bình. Trẻ em vẫn chưa được đại diện đầy đủ trong các thử nghiệm lâm sàng, để lại những khoảng trống về bằng chứng cho các chính sách và chăm sóc. Được xây dựng thông qua một quy trình toàn diện với sự tham gia của hơn 380 bên liên quan, chương trình nghị sự này xác định 172 câu hỏi nghiên cứu ưu tiên trong các lĩnh vực bệnh truyền nhiễm, bệnh không lây nhiễm, sức khỏe trẻ sơ sinh, phát triển trẻ nhỏ và dinh dưỡng. Chương trình nhấn mạnh tính khả thi, khả năng mở rộng và tác động công bằng, nhằm định hướng cho các hành động và đầu tư phối hợp. Bà Meg Doherty, Giám đốc Ban Khoa học Y tế của WHO, cho biết: “Chương trình nghị sự nghiên cứu này cung cấp cho các chính phủ, đối tác và các viện nghiên cứu một định hướng đầu tư rõ ràng. Bằng cách xác định những lĩnh vực cần bằng chứng nhất, chương trình này tạo ra cơ hội để phối hợp các nguồn lực và thúc đẩy sự hợp tác nhằm giải quyết những lĩnh vực gánh nặng cao nhất ảnh hưởng đến trẻ em hiện nay”. WHO kêu gọi tài trợ chiến lược, hợp tác khu vực và tích hợp nghiên cứu vào hệ thống y tế để đẩy nhanh tiến độ. https:// bit .ly/ 4pifbDA.

(Theo Tạp chí Tổ chức y tế thế giới Tập 103, Số 12, thág 12/2025)

Người dịch: Ths.BsCK2. Nguyễn Lê Tâm