Hỏi đáp về bệnh sốt rét

Để duy trì và thúc đẩy các tiến bộ trong cuộc chiến chống sốt rét, phù hợp với mục tiêu phát triển thiên niên kỷ, nhân ngày thế giới Phòng chống sốt rét 25- 4- 2015 với Chủ đề "Đầu tư cho tương lai, đánh bại bệnh sốt rét", Trung tâm Truyền thông Giáo dục sức khỏe có cuộc trao đổi với Ths.Bs Hoàng Văn Hội - Giám đốc Trung tâm Phòng chống SR-KST-CT tỉnh Thừa Thiên Huế về tình hình bệnh sốt rét và vấn đề kháng thuốc.

Câu hỏi 1: Xin BS cho biết tình hình bệnh sốt rét hiện nay như thế nào?

Trả lời: Ths.Bs Hoàng Văn Hội - Giám đốc Trung tâm Phòng chống SR-KST-CT tỉnh Thừa Thiên Huế

    Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính có hơn 3 tỷ người đang sống trong vùng nguy cơ bị sốt rét đe dọa. Mỗi năm, sốt rét đã cướp đi khoảng 9 trăm ngàn người trên toàn cầu. Trung tâm Phòng chống bệnh tật châu Mỹ cho biết trong năm nay sẽ có 350 - 500 triệu người trên toàn cầu mắc bệnh sốt rét. Tại Việt Nam, năm 2014 ghi nhận có gần 28.000 trường hợp mắc sốt rét; 73 trường hợp bệnh nhân sốt rét ác tính và 6 trường hợp tử vong do sốt rét.

    Ở một số tỉnh, sốt rét kháng thuốc đã xuất hiện và có nguy cơ lan rộng ra nhiều địa phương khác; muỗi truyền bệnh kháng với hóa chất và di biến động dân cư là nguyên nhân làm cho nguy cơ sốt rét quay trở lại. Khu vực miền Trung-Tây Nguyên vẫn là trọng điểm sốt rét, chiếm gần 80% ca sốt rét so với cả nước.

    Tại Thừa Thiên Huế: Năm 2014 số bệnh nhân sốt rét giảm 1,9% (103/105) so với năm 2013, không có trường hợp sốt rét thể ác tính và không có tử vong do sốt rét, không xảy ra dịch sốt rét . 

    Trong 2 tháng đầu năm 2015, tình hình sốt rét trên toàn quốc đang biến động tăng số ca mắc lẫn số ký sinh trùng, có 7/15 tỉnh số ca mắc sốt rét khu vực Miền trung –Tây Nguyên gia tăng như: Quảng Nam, Quảng Ngãi, Phú Yên, Khánh Hòa, Gia Lai, ĐắK lak, Đak Nông. Riêng Thừa Thiên Huế số ca mắc và số ký sinh trùng giảm 4 ca so với cùng kỳ năm 2014, không có tử vong, không có sốt rét ác tính.

Câu hỏi 2:  Việc phát hiện bệnh và điều trị bệnh sốt rét như thế nào để không bị kháng thuốc ?

Trả lời: Ths.Bs Hoàng Văn Hội - Giám đốc Trung tâm Phòng chống SR-KST-CT tỉnh Thừa Thiên Huế

    Trong quá trình phòng chống SR ở VN,  P.falciparum  đã  dần kháng hầu hết các thuốc SR thông dụng với các mức độ khác nhau tuỳ  theo loại thuốc và địa bàn. Chloroquin và Fansidar bị  kháng cao  ở  nhiều nơi. Quinin bắt đầu có thông báo kháng ở một số điểm, mefloquine và artemisinin có biểu hiện kháng.

    Để tránh hiện tượng kháng thuốc, nguy cơ kháng thuốc sốt rét lan rộng thì:

    *Đối với người bệnh:

    Khi bị mắc bệnh sốt rét hoặc nghi ngờ mắc sốt rét người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất (Trạm y tế xã, bệnh viện huyện, tỉnh hoặc Trung tâm PCSR-KST-CT) để được khám, lấy lam máu xét nghiệm hoặc test chẩn đoán nhanh sốt rét để được điều trị đúng thuốc, đúng liều lượng và đúng liệu trình điều trị, đồng thời có theo dõi trong quá trình điều trị bằng cách lấy lam máu xét nghiệm từ ngày D0; D1; D2; D3 và thậm chí D7 xem KST đã hết trong máu chưa, qua đó xác định hiện tượng kháng thuốc để thay đổi phác đồ điều trị hợp lý. Thuốc sốt rét, lam máu, test chẩn đoán nhanh được cấp miễn phí hoàn toàn.

Trung tâm PCSR-KST-CT tỉnh lấy lam máu xét nghiệm để phát hiện bệnh sớm bệnh sốt rét

    Không tự động mua thuốc trôi nổi ngoài thị trường để điều trị nhất là thuốc Artesunat 50mg dạng viên, vì hiện nay Bộ Y tế khuyến cáo không sử dụng do đã có hiện tượng đề kháng như đã nêu trên.

    Không được mua thuốc sốt rét ngoài thị trường để tự điều trị khi đi rừng, ngủ rẫy hoặc đi làm ăn xa ở vùng sốt rét lưu hành mà hãy đến cơ sở y tế để được cấp một liều thuốc tự điều trị khi có sốt và được Bác sĩ tư vấn điều trị.

    *Đối với người thầy thuốc: Cần tuân thủ phác đồ điều trị tại Quyết định 3232 của Bộ Y tế, ngày 30/8/2013.

    Cần quản lý, theo dõi bệnh nhân trong quá trình điều trị tối thiểu là 3 ngày để phát hiện kháng thuốc; thậm chí thực hiện DOT trong quá trình điều trị.. Trong quá trình điều trị nếu ngày D3 lam máu vẫn còn Ký sinh trùng hoặc Ký sinh trùng ngày D2 cao hơn ngày D1 thì phải sử dụng thuốc thay thế(phác đồ 2 gồm Quinin +Docixiclin x 7 ngày).

    Thuốc sốt rét hiện nay đang đáp ứng và được cấp miễn phí như: CV Artecan; Arterakin (thuốc phối hợp gồm: artemisinin+piperaquin); quinin; cloroquin với chủng P.Vivax.

Câu hỏi 3: Khi bị sốt rét kháng thuốc thì chúng ta có giải pháp gì thưa Bs?

Trả lời: Ths.Bs Hoàng Văn Hội - Giám đốc Trung tâm Phòng chống SR-KST-CT tỉnh Thừa Thiên Huế

    Khi phát hiện có hiện tượng kháng thuốc(phác đồ 1: CV Artecan; Arterakin x3 ngày thì người thầy thuốc cần phải thực hiện thay đổi phác đồ điều trị 2 gồm Quinin +Docixiclin x 7 ngày kèm thuốc điều trị tiệt căn bằng Primaquin

    Cán bộ trạm y tế cần báo ngay cho cán bộ y tế huyện, thị xã và Trung tâm PCSR-KST-CT tỉnh để tiến hành điều tra, xác minh và đưa ra giải pháp thích hợp.

Câu hỏi 4: Xin Bs cho biết chúng ta sẽ làm gì để tiến tới loại trừ bệnh sốt rét tại Việt Nam năm 2025? 

Trả lời: Ths.Bs Hoàng Văn Hội - Giám đốc Trung tâm Phòng chống SR-KST-CT tỉnh Thừa Thiên Huế

    Để tiến tới loại trừ sốt rét thì chúng ta phải thực hiện những giải pháp sau:

    + Cơ sở y tế:

     - Y tế thôn bản, y tế xã phối hợp UBND xã tăng cường công tác truyền thông phòng chống sốt rét đến từng đối tượng nguy cơ, từng hộ gia đình.

     - Vận động người dân ngủ màn thường xuyên, đem theo màn ngủ khi đi rừng, ngủ rẫy hoặc đi làm ăn xa nơi có vùng sốt rét lưu hành.

     - Nắm chắc đối tượng di biến động ( làm ăn xa ) để chủ động lấy lam máu xét nghiệm phát hiện bệnh sớm và điều trị kịp thời không để xảy ra sốt rét ác tính.

     - Báo cáo thông tin kịp thời lên y tế tuyến trên nếu địa phương có ca bệnh sốt rét nội địa, đặc biệt sốt rét ở trẻ em và phụ nữ có thai để có hướng xử lý, đồng thời chủ động lấy lam máu điều tra mở rộng tại địa bàn nơi có ca bệnh xuất hiện.

Trung tâm PCSR-KST-CT tỉnh hướng dẫn nhân dân tẩm màn ngủ phòng sốt rét

    + Đối với người dân:

    - Phát quang bụi rậm, vệ sinh quang cảnh xung quanh gia đình và thôn bản nhằm hạn chế muỗi trú đậu.

    - Vật chứa nước sinh hoạt cần phải đậy kín; tiêu hủy những vật dụng đọng nước chung quanh nhà nhằm tránh nơi muỗi có điều kiện sinh sản.

    - Ngủ màn thường xuyên để tránh muỗi đốt; khi đi rừng, rẫy ngủ lại qua đêm cần mang theo màn ngủ phòng sốt rét.

    - Đến trạm y tế xin cấp một liều thuốc tự điều trị sốt rét khi có sốt nếu đi rừng, ngủ rẫy trên 10 ngày. Sau khi trở về địa phương cần đến cơ sở y tế (YTTB hoặc YT xã) để được khám và lấy lam máu xét nghiệm phát hiện bệnh sớm, điều trị kịp thời.

    - Cần sớm đưa người nhà hoặc người trong thôn bản đến ngay trạm y tế để được khám điều trị miễn phí nếu có nghi ngờ mắc bệnh sốt rét./.

     Xin chân thành cám ơn Bác sĩ !

 

Thực hiện: Trung tâm TTGDSK tỉnh Thừa THiên Huế