Hỏi đáp về bệnh Phong

Hàng ngàn năm trước, nhân loại chưa biết được nguyên nhân gây ra bệnh Phong nên cho đó là một bệnh do di truyền. Bệnh đã tồn tại từ lâu đời và được xem là một trong những “tứ chứng nan y” (phong, lao cổ, lại). Bệnh phong trước đây còn gọi là bệnh phung, cùi, hủi và do vi khuẩn Hansen gây nên.  Nhân dịp Huyện Phú Lộc được công nhận loại trừ bệnh Phong, Trung tâm TTGDSK tỉnh Thừa Thiên Huế trao đổi với BSCKII Nguyễn Văn Quý – Giám đốc Bệnh viện Phong – Da liễu về một số kiến thức liên quan đến bệnh phong.

Câu hỏi: Xin cho biết bệnh phong có lây truyền không?

BSCKII Nguyễn Văn Quý trả lời:

Bệnh phong còn gọi là bệnh cùi, bệnh hủi; là một bệnh nhiễm trùng mạn tính. Bệnh không gây chết người, nhưng dễ dẫn đến tàn tật nếu bệnh được phát hiện muộn và điều trị không đúng cách.

- Bệnh phong do trực khuẩn Hansen gây nên, tên khoa học là Mycobacterium Leprae, là một vi khuẩn nội tế bào có tính kháng cồn – acid và có ái lực đặc biệt đối với tế bào thần kinh và tế bào da.

- Bệnh có thể lây từ người sang người, đặc biệt là những người mắc bệnh phong thể nhiều trùng. Vi khuẩn phong được bài xuất ra người môi trường chủ yếu từ dịch tiết mũi, họng của bệnh nhân hoặc từ các vết loét ở tổn thương da. Vi khuẩn xâm nhập cơ thể người lành chủ yếu qua niêm mạc mũi, họng và da bị xây xước.

- Tuy là một bệnh lây truyền, nhưng bệnh phong rất khó lây vì:

          + Tỉ lệ phong nhiều trùng (B và L) chỉ khoảng 50% nên cũng giảm khả năng lây lan.

          + Điều kiện gây bệnh cũng khó khăn: Tiếp xúc phải mật thiết lâu dài với bệnh nhân nhiều trùng, da và niêm mạc phải bị xây xước, khả năng miễn dịch yếu kém…

          + Có thể cắt đứt nguồn lây nhanh chóng bằng Đa hóa trị liệu: Sau 5-7 ngày bệnh hết khả năng lây lan.

Câu hỏi: Những dấu hiệu chính của bệnh phong?

BSCKII Nguyễn Văn Quý trả lời:

Những dấu hiệu chính của bệnh phong là:

- Tổn thương da:

          + Dát thay đổi màu sắc (đỏ, thâm hoặc trắng), bằng với mặt da, giới hạn có thể rõ hoặc không rõ vệt với vùng da lành, số lượng ít không đối xứng.

          + Mảng củ: Hình tròn, bầu dục, hình vòng cung, thường có bờ nổi cao hơn, mặt da màu hồng giới hạn rõ, giữa thương tổn bạc màu mất cảm giác.

          + U phong: Màu hồng, nổi cao hơn mặt da, bóng láng, sờ thấy chắc giới hạn tương đối rõ.

          + Cục: Hình bán cầu, màu sẩm, kích thước bằng hạt đỗ, hạt ngô, giới hạn mờ, đối xứng.

- Mất cảm giác: Tại các tổn thương da thường giảm hoặc mất cảm giác (bao gồm cảm giác đau, cảm giác nóng lạnh và xúc giác).

- To dây thần kinh ngoại biên: Dây thần kinh ngoại biên to hơn bình thường, mềm hoạc chắc, có thể đau hoặc không đau.

Câu hỏi: Xử lý khi thấy một số dấu hiệu nghi ngờ?

BSCKII Nguyễn Văn Quý trả lời:

Khi thấy một số dấu hiệu nghi ngờ như: dát thay đổi màu sắc có rối loạn cảm giác, các u cục trên da mà không có dấu hiệu gì kèm theo hoặc một vùng da mất cảm giác, hoặc dây thần kinh to có thể đau hoặc không đau thì nên đến các phòng khám da liễu của các TTYT Huyện, Thị, Thành phố hoặc Bệnh viện Phong - Da liễu để khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Câu hỏi: Khám phát hiện, điều trị ?

BSCKII Nguyễn Văn Quý trả lời:

- Khám phát hiện bệnh phong bao gồm: Khám lồng ghép tại các cơ sở đa khoa, khám tiếp xúc ở những gia đình bệnh nhân, khám nhóm, khám điều tra ở vùng dịch tể cao…

- Điều trị bằng Đa hóa trị liệu: Điều trị tại nhà là chính, thuốc được cấp miễn phí. Cán bộ y tế Phường, Xã sẽ trực tiếp theo dõi bệnh nhân trong suốt liệu trình. Những trường hợp bệnh nhân bị tác dụng phụ của thuốc hoặc bị phản ứng phong sẽ được điều trị nội trú miễn phí tại Bệnh viện Phong-Da liễu tỉnh Thừa Thiên Huế.

- Trên thực địa có 2 phác đồ điều trị đang được áp dụng:

* Phác đồ 1: Điều trị cho các bệnh nhân nhóm nhiều vi trùng (MB)

	Người lớn	Trẻ em
Rifampicin	600 mg/ tháng	450 mg/ tháng
Clofazimine (Lamprene)	300mg/tháng, 50mg/ngày những ngày sau đó	150mg/tháng, 50mg/ngày (2 ngày uống 1 lần những ngày sau đó)
Dapson (DDS)	100 mg/ hàng ngày	50 mg/ hàng ngày

Thời gian điều trị: 12 tháng (có thể uống đủ liều trong 18 tháng)

Giám sát lâm sàng và vi trùng 5 năm sau hoàn thành điều trị

* Phác đồ 2: Điều trị cho các bệnh nhân nhóm ít vi trùng (PB)

	Người lớn	Trẻ em
Rifampicin	600 mg/ tháng	450 mg/ tháng
Dapson (DDS)	100 mg/ hàng ngày	50 mg/ hàng ngày

Thời gian điều trị: 6 tháng (có thể uống đủ liều trong 9 tháng)

Giám sát lâm sàng và vi trùng 3 năm sau hoàn thành điều trị

Câu hỏi: Chăm sóc tàn tật như thế nào?

BSCKII Nguyễn Văn Quý trả lời:

Tàn tật là một gánh nặng trong bệnh phong, thường do dấu bệnh không phát hiện và điều trị kịp thời nên dẫn đến vấn đề tàn tật. Bệnh nhân bị tàn tật được chăm sóc tại công đồng. Những trường hợp nặng cần can thiệp bằng ngoại khoa như phẩu thuật làm sạch loét lỗ đáo, phẩu thuật chình hình…thì được thực hiện tại Bệnh viện Phong-da liễu tình Thừa Thiên Huế.

          Ngoài ra bệnh viện Phong-Da liễu còn tìm kiếm các dự án về phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng và hướng nghiệp giúp cho bệnh nhân tránh tàn tật nặng hơn và có công việc phù hợp để tự sinh sống sau khi được điều trị lành bệnh.