Nhồi máu cơ tim cấp - Kẻ thù số 1 gây đột tử!

Nhồi máu cơ tim (NMCT) là một tình trạng hoại tử một phần cơ tim cấp tính do giảm sút đáng kể lượng máu cung cấp đến một vùng của cơ tim. Đại đa số các trường hợp, nguyên nhân gây ra nhồi máu cơ tim là do sự lấp tắc một trong số các động mạch vành nuôi quả tim, do cục máu đông hình thành trong mạch vành khi mảng xơ vữa bị vỡ ra, nguyên nhân thường xảy ra trên nền của bệnh động mạch vành bị hẹp do xơ vữa từ trước. Một số ít trường hợp, nhồi máu cơ tim có thể do co thắt động mạch vành, chấn thương, thiếu máu nặng, cấp tính, …

1. Dịch tễ học

Ở Hoa Kỳ, mỗi năm có khoảng 1.000.000 trường hợp bị NMCT cấp, trung bình mỗi ngày có đến 3.000 trường hợp NMCT cấp. NMCT cấp là trạng thái bệnh lý rất trầm trọng. Trong giai đoạn cấp tính, tỷ lệ tử vong là 25 - 30%. Tại Việt Nam, tỷ lệ này có thể là 30%. Nếu bệnh nhân sống sót được sau NMCT cấp thì cũng có khả năng bị suy tim sau đó.

Tỷ lệ mắc NMCT cao nhất ở nam giới tuổi trên 40. Tỷ lệ này ở nữ giới theo tuổi thấp hơn ở nam, nhưng tăng lên gần tương đương ở tuổi sau mãn kinh 5 đến 10 năm. NMCT tăng cao đáng kể ở những người hút thuốc lá, béo phì, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc gia đình có người mắc bệnh tim mạch sớm trước tuổi 60.

2. Nguyên nhân

Nguyên nhân thường gặp nhất là vỡ mảng xơ vữa trong thành động mạch vành. Chính mảng xơ vữa phối hợp với cục máu đông tại chỗ vỡ gây tắc nghẽn hoàn toàn lòng động mạch vành, không cho dòng máu chảy đến nuôi vùng cơ tim do động mạch vành đó phụ trách.

3. Triệu chứng lâm sàng

Triệu chứng của NMCT cấp là đau ngực. Thường thì đau ngực của NMCT cấp khởi phát đột ngột. Đau sau xương ức, khu trú hoặc có thể lan lên hàm, vai trái, cánh tay trái, mặt trong cẳng tay trái, bàn tay trái. Đau kéo dài trên 30 phút. Đau ngực dữ dội, có thể làm bệnh nhân vã mồ hôi, có thể ngất. Tình trạng đau ngực này không hết đi khi bệnh nhân ngậm thuốc nitroglycerin. Trong các trường hợp nặng, bệnh nhân có thể bị tụt huyết áp, và có thể bị đột tử.

Đối với những bệnh nhân có bệnh lý đi kèm như: đái tháo đường, lớn tuổi, đang chịu đựng phẫu thuật, ... NMCT cấp xảy ra có thể không có triệu chứng đau ngực. Thay vào đó: cảm giác khó thở, cảm giác đầy hơi - ăn không tiêu, cảm giác mệt lả, đột quỵ, đau bụng vùng thượng vị, ...

4. Chẩn đoán NMCT cấp

Chẩn đoán NMCT cấp dựa vào: triệu chứng đau ngực, điện tâm đồ, vào xét nghiệm men tim.

Chính vì vậy, bệnh nhân khi đau ngực khởi phát lúc nghỉ hoặc khi gắng sức rất ít, đau ngực kéo dài trên 20 phút, đau ngực dữ dội, đau ngực kèm vã mồ hôi, đau ngực kèm tụt huyết áp, đau ngực kèm khó thở cần phải nhập viện ngay.

5. Dự phòng NMCT cấp

Dự phòng tốt nhất là dự phòng tiên phát, nghĩa là dự phòng xơ vữa động mạch: Loại trừ các yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch vành như: đái tháo đường, béo phì, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, hút thuốc lá, ... NMCT cấp là một tình trạng bệnh rất trầm trọng, cần được phát hiện sớm và điều trị thật sớm, tích cực, ở những trung tâm có đầy đủ phương tiện hiện đại.

Bệnh nhân cũng đóng góp một phần quan trọng trong tiên lượng của bệnh bằng cách nhận biết sớm và đi đến những trung tâm có điều kiện điều trị tốt. Cách dự phòng tốt nhất tình trạng NMCT cấp là loại bỏ được các yếu tố nguy cơ bệnh động mạch vành càng nhiều càng tốt. Hãy thay đổi ngay những thói quen xấu, điều chỉnh những yếu tố nguy cơ, lúc đó bạn sẽ có nhiều cơ hội tránh được bệnh lý nguy hiểm này. Hãy hành động ngay khi mọi thứ vẫn còn chưa quá muộn.

Kiểm tra sức khỏe thường xuyên: Kiểm tra sức khỏe thường kỳ là rất quan trọng, đặc biệt là những người có yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, tăng cholesterol máu, đái tháo đường, tiền sử gia đình nhiều người bị nhồi máu cơ tim.

Loại bỏ các yếu tố nguy cơ:

+ Không hút thuốc lá;

+ Giữ cân nặng ở mức độ thích hợp;

+ Ăn thức ăn ít chất béo;

               + Tập thể dục đều đặn;

               + Tránh căng thẳng: Căng thẳng có thể làm hại trái tim hoặc làm tăng nguy cơ cho bạn. Hãy thư giãn trong thời gian ngắn trong giờ làm việc, vào ban đêm và trong những ngày nghỉ.

               + Uống rượu vừa phải: Nhiều nghiên cứu cho thấy dùng rượu với mức độ vừa phải (1-2 cốc/ngày) có thể giúp bảo vệ quả tim của bạn. Tuy nhiên, nếu uống nhiều hơn sẽ làm hại quả tim của bạn. Uống quá nhiều rượu có thể làm tăng huyết áp, tăng cân nặng, tăng triglycerid máu và có thể gây rối loạn nhịp tim. Nếu bạn không uống thì không nên thử bắt đầu. Nếu bạn đang uống, thì nên uống vừa phải và nên bỏ rượu nếu bạn chú ý đến những tác dụng phụ của nó (suy gan, bệnh cơ tim do rượu, tai nạn,...) ■

                                                                   Ts.Bs. Nguyễn Đức Hoàng, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thừa Thiên Huế