Phòng ngừa ung thư vú.

Ung thư vú là bệnh ung thư phổ biến nhất ở phụ nữ, là nỗi lo không chỉ về sức khỏe mà còn ảnh hưởng đến tâm lý, chất lượng sống và hạnh phúc của gia đình. Theo các chuyên gia y tế, phát hiện  sớm tổn thương trước khi có triệu chứng chính là “chìa khóa vàng” giúp điều trị hiệu quả, giảm chi phí và nâng cao cơ hội sống cho người bệnh.  

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2023), mỗi năm có hơn 2,3 triệu phụ nữ trên thế giới được chẩn đoán mắc ung thư vú và gần 700.000 trường hợp tử vong.
Tại Việt Nam, theo GLOBOCAN 2022, ung thư vú đứng đầu trong các bệnh ung thư ở nữ giới, với 22.000 ca mắc mới và hơn 9.000 ca tử vong mỗi năm.
Đáng lo ngại, bệnh đang có xu hướng trẻ hóa, nhiều trường hợp được phát hiện ở phụ nữ trong độ tuổi 30–40. Nếu phát hiện sớm ở giai đoạn 0 hoặc I, tỷ lệ sống sau 5 năm đạt đến 90–95%; trong khi ở giai đoạn muộn chỉ còn 20–30%. Một trong những nguyên nhân là do chưa có thói quen tầm soát định kỳ, chủ quan với triệu chứng sớm và thiếu thông tin về các yếu tố nguy cơ. 

1. Yếu tố nguy cơ gây ung thư vú

Ung thư vú có thể gặp ở mọi phụ nữ, song nguy cơ cao hơn nếu có một hoặc nhiều yếu tố sau:

- Tuổi tác: Nguy cơ tăng dần theo tuổi, đặc biệt sau 40.

- Tiền sử gia đình: Có mẹ, chị em ruột hoặc con gái mắc ung thư vú hoặc ung thư buồng trứng.

- Đột biến gen BRCA1, BRCA2.

- Thay đổi nội tiết: Dậy thì sớm, mãn kinh muộn, sinh con muộn hoặc không sinh con.

- Dùng hormone thay thế hoặc thuốc tránh thai kéo dài.

- Béo phì, ít vận động, chế độ ăn nhiều chất béo, rượu bia, thuốc lá.

- Tiếp xúc với tia xạ hoặc môi trường độc hại.

Những phụ nữ thuộc nhóm nguy cơ cao nên được tư vấn di truyền và tầm soát sớm hơn so với khuyến cáo chung.

2. Dấu hiệu nhận biết sớm ung thư vú

Ở giai đoạn đầu, ung thư vú thường không gây đau và rất dễ bị bỏ qua. Tuy nhiên, chị em nên lưu ý các dấu hiệu bất thường sau:

-  Sờ thấy khối cứng hoặc u nhỏ ở một bên vú hoặc nách.

-  Thay đổi hình dạng, kích thước vú; da vùng vú nhăn nhúm, lõm hoặc co kéo.

-  Núm vú bị tụt, chảy dịch, có máu hoặc loét không lành.

-  Da vùng vú đỏ, nóng, ngứa dai dẳng hoặc dày cộm.

 -   Xuất hiện hạch nách hoặc hạch thượng đòn.

 

 Khối U vú

3. Dấu hiệu cần đến cơ sở y tế khám ngay

- Sờ thấy cục hoặc khối u ở vú hoặc nách, dù không đau.

- Núm vú thay đổi hình dạng, chảy dịch, có máu hoặc loét lâu lành.

- Da vú thay đổi màu sắc, sần sùi, nhăn nhúm, đỏ nóng hoặc dày lên.

- Thay đổi rõ rệt kích thước hoặc hình dạng một bên vú.

- Cảm giác nặng tức hoặc đau nhẹ vùng vú kéo dài nhiều tuần.

 Lưu ý: Việc khám sớm giúp phát hiện các tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư ở giai đoạn đầu – khi điều trị đạt hiệu quả cao nhất và ít tốn kém nhất.

5. Các phương pháp tầm soát ung thư vú

- Tự khám vú tại nhà:

+ Thực hiện mỗi tháng, sau kỳ kinh 7–10 ngày.

+  Dùng gương quan sát hình dạng, sờ nắn toàn bộ vú và vùng nách.

+ Giúp phát hiện bất thường sớm và hình thành thói quen quan tâm đến sức khỏe.

Đứng trước gương quan sát hình dạng 2 vú.

- Khám lâm sàng tuyến vú:

+ Do bác sĩ chuyên khoa hoặc điều dưỡng được đào tạo thực hiện.

+ Nên khám 6–12 tháng/lần, đặc biệt ở phụ nữ từ 40 tuổi trở lên.

- Chụp nhũ ảnh (Mammography):

+ Phương pháp chuẩn trong phát hiện sớm tổn thương vú.

+ WHO khuyến cáo:

• 40–49 tuổi: chụp mỗi 1–2 năm.
• 50–69 tuổi: chụp mỗi năm 1 lần.

- Siêu âm vú: Phù hợp cho phụ nữ trẻ, mô tuyến dày hoặc khi nhũ ảnh không rõ.

- MRI vú hoặc sinh thiết: Áp dụng khi phát hiện bất thường nghi ngờ.

6. Cách phòng ngừa ung thư vú

 - Duy trì lối sống lành mạnh:

• Ăn nhiều rau xanh, trái cây, hạn chế chất béo, thịt đỏ, rượu bia.
• Tập thể dục tối thiểu 30 phút mỗi ngày.
• Giữ cân nặng hợp lý, tránh béo phì.

 - Sinh sản và nuôi con hợp lý:

• Sinh con trước 30 tuổi và cho con bú ít nhất 6 tháng giúp giảm nguy cơ.

-  Hạn chế hormone ngoại sinh:

• Không tự ý dùng hormone thay thế hoặc thuốc tránh thai kéo dài.

- Không hút thuốc, không uống rượu.

- Tầm soát định kỳ và khám sớm khi có dấu hiệu bất thường.

7. Khuyến cáo của Bộ Y tế và WHO

- Bộ Y tế Việt Nam (2022):

+ Phụ nữ từ 30 tuổi: nên tự khám vú hàng tháng.

+ Phụ nữ từ 40 tuổi: nên khám lâm sàng và chụp nhũ ảnh định kỳ.

+ Phụ nữ nguy cơ cao: cần được tư vấn di truyền, tầm soát sớm và thường xuyên hơn.

- Tổ chức y tế thế giới( WHO): Phát hiện sớm và điều trị kịp thời giúp giảm hơn 30% tỷ lệ tử vong, đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống của phụ nữ.

Vì vậy, tầm soát sớm ung thư vú là việc làm hết sức cần thiết và nên trở thành thói quen định kỳ của mọi phụ nữ./.

Ths. Nguyễn Thị Hiệp- Khoa SKSS