Điểm tin y tế công cộng thế giới tháng 3.2026

Trường hợp khẩn cấp về sức khỏe và kháng cáo khủng hoảng. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã phát động lời kêu gọi toàn cầu năm 2026, tìm kiếm gần 1 tỷ USD để cung cấp dịch vụ y tế cho những người bị ảnh hưởng bởi các trường hợp khẩn cấp nhân đạo trên toàn thế giới. Năm 2025, các hoạt động do WHO hỗ trợ đã tiếp cận 30 triệu người, bao gồm tiêm chủng cho 5,3 triệu trẻ em, 53 triệu lượt tư vấn sức khỏe, hỗ trợ cho hơn 8.000 cơ sở y tế và 1.370 phòng khám di động. Lời kêu gọi mới được đưa ra trong bối cảnh nhu cầu ngày càng tăng do xung đột kéo dài, tác động của khí hậu và dịch bệnh tái phát, ngay cả khi nguồn tài trợ nhân đạo toàn cầu tiếp tục bị thu hẹp.

Vắc-xin bại liệt dạng uống mới

          Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã sơ tuyển một công thức mới của vắc-xin bại liệt dạng uống mới type 2 (nOPV2: Novel Oral Polio Vaccine 2), mở rộng nguồn cung cấp vắc-xin cần thiết trên toàn cầu để ngăn chặn sự bùng phát của vi-rút bại liệt type 2 và thúc đẩy các nỗ lực loại trừ bệnh bại liệt. Quá trình sơ tuyển xác nhận vắc xin đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, an toàn và hiệu quả, cho phép các cơ quan của Liên hợp quốc (LHQ) mua sắm để sử dụng ở nhiều quốc gia khác nhau. Sản phẩm mới được liệt kê được sản xuất bởi BioE (Ấn Độ), sau khi chuyển giao công nghệ từ PT Bio Farma (Persero), Indonesia và bổ sung vào danh sách nOPV2 trước đó của WHO do cả hai công ty sản xuất.

            Bằng cách mở rộng cơ sở sản xuất, WHO đặt mục tiêu đảm bảo nguồn cung cấp nOPV2 linh hoạt và bền vững hơn, được thiết kế để ổn định hơn về mặt di truyền so với vắc xin đơn giá type 2 truyền thống, giảm nguy cơ gieo mầm các đợt bùng phát mới trong khi vẫn duy trì hiệu quả mạnh mẽ.

            Nhấn mạnh tiến bộ, Tổng Giám đốc WHO lưu ý: “Vắc xin cũng đang đưa chúng ta đến gần hơn với việc loại trừ bệnh bại liệt, với 41 trường hợp mắc bệnh bại liệt hoang dã được báo cáo vào năm 2025 chỉ từ 24 quận ở Pakistan và Afghanistan, giảm từ 99 trường hợp ở 49 quận vào năm 2024”.

            Nguồn cung mở rộng hỗ trợ ứng phó nhanh chóng với dịch bệnh và tăng cường các nỗ lực toàn cầu nhằm loại trừ bệnh bại liệt.

Các cuộc đàm phán thỏa thuận đại dịch vẫn tiếp tục

            Cuộc họp lần thứ năm của Nhóm công tác liên chính phủ (IGWG) đã quy tụ các Quốc gia thành viên từ ngày 9 đến ngày 14 tháng 2 để đàm phán văn bản dự thảo nhằm đảm bảo chia sẻ nhanh chóng trên toàn cầu các mẫu mầm bệnh và dữ liệu trình tự gen; rất quan trọng để tăng tốc chẩn đoán, điều trị và vắc xin trong các đại dịch trong tương lai.

            Phụ lục về tiếp cận mầm bệnh và chia sẻ lợi ích, một yếu tố trung tâm của thỏa thuận Đại dịch của WHO được thông qua năm 2025, được thiết kế để đảm bảo rằng lợi ích phát sinh từ các tài liệu dùng chung được phân phối nhanh chóng, công bằng và không thiên vị.

            Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus bày tỏ sự tin tưởng rằng các quốc gia thành viên sẽ hoàn thiện phụ lục trước Đại hội đồng Y tế Thế giới vào tháng 5 năm nay.

Tuyên bố chung của Liên hợp quốc về cắt bỏ bộ phận sinh dục nữ (Female Genital Mutilation: FGM)

            Các nhà lãnh đạo Liên Hợp Quốc đã đánh dấu ngày quốc tế không khoan nhượng đối với hành vi cắt bỏ bộ phận sinh dục nữ vào ngày 5/2 bằng lời kêu gọi chung nhằm đẩy nhanh nỗ lực toàn cầu nhằm chấm dứt hành vi này, đồng thời cảnh báo rằng chỉ riêng năm 2026 đã có 4,5 triệu trẻ em gái gặp nguy hiểm và hơn 230 triệu phụ nữ và trẻ em gái đã phải sống với những hậu quả suốt đời của hành vi này.

            Những người đứng đầu Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA), Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), Văn phòng Cao ủy Nhân quyền (OHCHR), Chương trình Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho Phụ nữ (UN Women), Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) và WHO đã tái khẳng định cam kết của họ trong việc loại bỏ hành vi cắt bỏ bộ phận sinh dục nữ và đảm bảo những người sống sót nhận được các dịch vụ phù hợp, chất lượng.

            Cắt bỏ bộ phận sinh dục nữ là vi phạm nhân quyền và không thể biện minh được vì bất kỳ lý do gì. Nó làm tổn hại đến sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ em gái và phụ nữ và có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng suốt đời.

            Tuyên bố nhấn mạnh sự tiến bộ đang được đẩy nhanh: một nửa số thành tựu toàn cầu kể từ năm 1990 diễn ra trong thập kỷ qua, giảm tỷ lệ mắc bệnh từ 1/2 bé gái xuống còn 1/3 bé gái. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo đã cảnh báo rằng việc cắt giảm tài trợ, giảm đầu tư vào y tế và giáo dục và sự phản đối ngày càng tăng, bao gồm cả những tuyên bố nguy hiểm rằng việc cắt bỏ bộ phận sinh dục nữ có thể được chấp nhận khi được thực hiện bởi nhân viên y tế, đang đe dọa đến sự tiến bộ khó đạt được. Họ nhấn mạnh các chiến lược đã được chứng minh như các phong trào do cộng đồng lãnh đạo, giáo dục, thu hút sự tham gia của các nhà lãnh đạo tôn giáo và cộng đồng cũng như hỗ trợ toàn diện cho những người sống sót. Vắc-xin Tả uống

            Liên minh vắc xin Gavi, UNICEF và WHO tuyên bố nguồn cung vắc xin phòng bệnh tả bằng đường uống trên toàn cầu hiện đã đủ để khởi động lại các chiến dịch tiêm chủng phòng ngừa sau hơn ba năm thiếu hụt. 20 triệu liều ban đầu đang được triển khai: 3,6 triệu cho Mozambique, 6,1 triệu cho Cộng hòa Dân chủ Congo và 10,3 triệu cho Bangladesh.

            Sau những nỗ lực bền bỉ của các cơ quan, nhà sản xuất và đối tác toàn cầu, nguồn cung toàn cầu hàng năm đã tăng gấp đôi từ 35 triệu liều vào năm 2022 lên gần 70 triệu liều vào năm 2025, tạo điều kiện cho các chiến dịch phòng ngừa được khôi phục. Các cơ quan nhấn mạnh rằng tiêm chủng phải đi đôi với đầu tư dài hạn vào nước, vệ sinh và hệ thống y tế kiên cường để giảm nguy cơ mắc bệnh tả.

            Ba quốc gia được lựa chọn dựa trên các tiêu chí phân bổ do Lực lượng đặc nhiệm toàn cầu về kiểm soát bệnh tả (GTFCC), một tổ chức hợp tác của hơn 50 tổ chức, đặt ra để đảm bảo vắc xin phòng bệnh tả cho các chiến dịch phòng ngừa được phân phối một cách có hệ thống, công bằng và minh bạch.

Đánh giá ung thư có thể phòng ngừa được

            Theo một phân tích toàn cầu mới của WHO và Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), có tới 4 trong 10 trường hợp ung thư trên toàn thế giới có thể được ngăn ngừa. Được công bố trước Ngày Ung thư thế giới, nghiên cứu ước tính rằng 37% tổng số ca ung thư mới vào năm 2022, khoảng 7,1 triệu, có liên quan đến các nguyên nhân có thể phòng ngừa được. Dựa trên dữ liệu từ 185 quốc gia và 36 loại ung thư, báo cáo xác định thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư có thể phòng ngừa được. Sử dụng rượu và nhiễm vi-rút viêm gan và vi-rút u nhú ở người cũng là những nguyên nhân hàng đầu. Ung thư phổi, dạ dày và cổ tử cung chiếm gần một nửa số trường hợp có thể phòng ngừa được trên toàn cầu.

            Phân tích nhấn mạnh sự khác biệt lớn giữa nam và nữ, trong đó các bệnh ung thư có thể phòng ngừa được chiếm 45% trường hợp ở nam và 30% ở nữ. Sự chênh lệch giữa các khu vực cũng rất đáng kể, phản ánh sự khác biệt trong khả năng tiếp xúc với các rủi ro về hành vi, môi trường và lây nhiễm.

            Các phát hiện này nhấn mạnh sự cần thiết phải kiểm soát thuốc lá mạnh mẽ, quản lý rượu, tiêm chủng chống lại các bệnh nhiễm trùng gây ung thư, không khí sạch hơn, nơi làm việc an toàn hơn và môi trường lành mạnh hơn để giảm gánh nặng ung thư toàn cầu.

Bệnh giun chỉ ở Yemen

            Yemen đã đạt được bước đột phá trong cuộc chiến chống lại bệnh giun chỉ, hay còn gọi là “mù sông”, tiếp cận các cộng đồng ở vùng cao xa xôi không được điều trị từ lâu. Vào năm 2025, dưới sự lãnh đạo của Bộ Y tế Công cộng và Dân số cùng với sự hỗ trợ kỹ thuật của WHO, quốc gia này đã phát động một trong những chiến dịch uống thuốc hàng loạt đầy tham vọng nhất, tập trung vào các quận mà trước đây được coi là không thể tiếp cận do xung đột, địa hình hiểm trở và thiếu hụt kinh phí kinh niên.

            Chiến lược tận nhà được thiết kế lại cho phép các nhóm y tế tiếp cận các khu vực vùng sâu vùng xa, đạt được khả năng tiếp cận đầy đủ về mặt địa lý và vượt qua ngưỡng bao phủ 80% được WHO khuyến nghị, với mức độ bao phủ 91% ở các tỉnh Hajjah và Al Mahweet và 86,5% ở Taiz.

            Sự lãnh đạo của cộng đồng đóng vai trò trung tâm cho sự thành công của chiến dịch. Hơn 400 tình nguyện viên địa phương, hơn một nửa trong số họ là phụ nữ, đã phân phát hơn 732.000 liều Ivermectin được quyên góp, lần đầu tiên tạo dựng niềm tin và tiếp cận các hộ gia đình.

            Những nỗ lực này chứng minh rằng việc loại bỏ có thể thực hiện được ngay cả ở những nơi bị ảnh hưởng bởi xung đột khi các chiến lược thích ứng, sự tham gia của cộng đồng và quan hệ đối tác bền vững kết hợp với nhau. Tiếp tục đầu tư vẫn là điều cần thiết để giúp Yemen đi đúng hướng trong việc loại bỏ bệnh giun chỉ vào năm 2030. /.

Ths.BsCKII. Nguyễn Lê Tâm (Theo Bullentin of The World Health Organization)