Thông tin sức khỏe cộng đồng số 2- tháng 12/2025

Hành động khẩn cấp về chăm sóc thần kinh

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã cảnh báo rằng các rối loạn thần kinh hiện nằm trong số những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật trên thế giới, chịu trách nhiệm cho hơn 11 triệu ca tử vong mỗi năm và ảnh hưởng đến hơn 3 tỷ người, gần 40% dân số toàn cầu. Theo báo cáo mới của WHO, Báo cáo tình trạng toàn cầu về thần kinh học, chưa đến một phần ba số quốc gia có chính sách quốc gia để giải quyết các bệnh lý thần kinh như đột quỵ, sa sút trí tuệ, động kinh và đau nửa đầu. Các quốc gia thu nhập thấp phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt trầm trọng các chuyên gia, với số lượng bác sĩ thần kinh ít hơn tới 80 lần so với các quốc gia thu nhập cao. “Với hơn một phần ba dân số thế giới đang sống chung với các bệnh ảnh hưởng đến não bộ, chúng ta phải làm tất cả những gì có thể để cải thiện dịch vụ chăm sóc sức khỏe mà họ cần”, ông Jeremy Farrar, Trợ lý Tổng Giám đốc WHO về Thúc đẩy sức khỏe, phòng ngừa và kiểm soát Bệnh tật, cho biết. WHO đang kêu gọi các chính phủ ưu tiên sức khỏe não bộ thông qua các chính sách mạnh mẽ hơn, đầu tư vào chăm sóc thần kinh và đưa các bệnh lý này vào bảo hiểm y tế toàn dân để thu hẹp khoảng cách nghiêm trọng về khả năng tiếp cận và công bằng. https://bit.ly/42SpCVT

Nâng cấp Hệ thống thông minh dịch bệnh

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã ra mắt phiên bản 2.0 của hệ thống thông minh Dịch bệnh từ nguồn mở (EIOS), một bản nâng cấp lớn được thiết kế để tăng cường khả năng phát hiện sớm các mối đe dọa sức khỏe toàn cầu. Được phát triển với sự hợp tác của các đối tác quốc tế, hệ thống này hiện đang được hơn 110 quốc gia thành viên và khoảng 30 tổ chức và mạng lưới toàn cầu sử dụng. Được đặt tại Trung tâm thông minh Dịch bệnh và Đại dịch của WHO ở Berlin, EIOS 2.0 tích hợp các nguồn dữ liệu mới và trí tuệ nhân tạo (AI) để cải thiện phân tích thời gian thực các thông tin công khai. Điều này cho phép xác định và ứng phó nhanh hơn với các đợt bùng phát tiềm tàng. “Hôm nay, chúng ta không chỉ kỷ niệm sự ra mắt của một phiên bản mới của hệ thống, mà còn đang bước vào một giai đoạn mới trong cách thế giới hợp tác, đổi mới và ứng phó với các mối đe dọa sức khỏe”, Tiến sĩ Chikwe Ihekweazu, Giám đốc Điều hành Chương trình khẩn cấp Y tế của WHO, cho biết. Dựa trên những bài học từ bệnh Coronavirus 2019 (COVID-19), bệnh đậu mùa và cúm gia cầm, hệ thống được nâng cấp nhằm mục đích tăng cường sự chuẩn bị toàn cầu và đảm bảo hành động nhanh chóng, phối hợp chống lại các rủi ro sức khỏe mới nổi. https://bit.ly/3JcdJ6C

Hướng dẫn mới về xuất huyết sau sinh

Liên đoàn Sản phụ khoa Quốc tế (FIGO), Liên đoàn Hộ sinh Quốc tế (ICM) và WHO đã ban hành các hướng dẫn mang tính bước ngoặt nhằm thay đổi cách phòng ngừa và điều trị xuất huyết sau sinh (PPH), nguyên nhân hàng đầu gây tử vong mẹ trên thế giới. PPH gây ra gần 45.000 ca tử vong mỗi năm, hầu hết đều có thể phòng ngừa được. Các khuyến nghị mới kêu gọi phát hiện sớm hơn và can thiệp nhanh hơn, bao gồm ngưỡng chẩn đoán được sửa đổi là 300 ml máu mất kết hợp với sự thay đổi các dấu hiệu sinh tồn. Hướng dẫn khuyến nghị triển khai ngay lập tức gói hành động MOTIVE khi đã chẩn đoán PPH: xoa bóp tử cung; thuốc oxytocin và axit tranexamic để cầm máu; truyền dịch tĩnh mạch; khám âm đạo và đường sinh dục; và tăng cường chăm sóc nếu chảy máu vẫn tiếp diễn. “Phụ nữ bị ảnh hưởng bởi PPH cần được chăm sóc nhanh chóng, khả thi, hiệu quả và thúc đẩy tiến bộ hướng tới việc loại bỏ các ca tử vong liên quan đến PPH”, Giáo sư Anne Beatrice Kihara, Chủ tịch FIGO, cho biết. “Những hướng dẫn này áp dụng cách tiếp cận chủ động về sự sẵn sàng, nhận biết và ứng phó. Chúng được thiết kế để đảm bảo tác động thực tế, trao quyền cho nhân viên y tế cung cấp dịch vụ chăm sóc phù hợp, đúng thời điểm và trong nhiều bối cảnh khác nhau.” Được công bố tại Đại hội Thế giới FIGO năm 2025 ở Cape Town, các hướng dẫn này đánh dấu một bước tiến lớn hướng tới chấm dứt tình trạng tử vong mẹ có thể phòng ngừa được bằng cách cải thiện sức khỏe cộng đồng. Tổng hợp tin tức sức khỏe cộng đồng: 100 quốc gia cam kết hành động vì khí hậu và sức khỏe. WHO/Yoshi Shimizu. Liên minh Hành động Chuyển đổi về Khí hậu và Sức khỏe (ATACH) đã đạt được một cột mốc quan trọng, với việc Tuvalu trở thành thành viên thứ 100. Cùng với việc bổ sung gần đây Malaysia và Quần đảo Cook, Liên minh hiện bao gồm 100 quốc gia và khu vực cam kết xây dựng hệ thống y tế bền vững, ít phát thải carbon và có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. ATACH, một mạng lưới toàn cầu tự nguyện được thành lập theo Thỏa thuận Y tế COP26, thúc đẩy sự hợp tác giữa các thành viên để chia sẻ kiến ​​thức, công cụ và các thực tiễn tốt nhất nhằm giải quyết các tác động sức khỏe của biến đổi khí hậu. News 644 Bull World Health Organ 2025;103:643–644| doi: http://dx.doi.org/10.2471/BLT.25.011125 readiness, recognition and response across all health systems. https://bit.ly/3Jcl2LA

Maldives đạt được mục tiêu loại trừ ba bệnh truyền nhiễm

Trong một cột mốc lịch sử về sức khỏe toàn cầu, WHO đã xác nhận Maldives là quốc gia đầu tiên loại trừ lây truyền HIV, giang mai và viêm gan B từ mẹ sang con – đạt được mục tiêu “loại trừ 3 bệnh truyền nhiễm”. “Maldives đã chứng minh rằng với ý chí chính trị mạnh mẽ và đầu tư bền vững vào sức khỏe bà mẹ và trẻ em, việc loại trừ lây truyền từ mẹ sang con của những căn bệnh nguy hiểm này, và những đau khổ mà chúng gây ra, là hoàn toàn có thể”, ông Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc WHO, cho biết. Thành tựu này dựa trên sự xác nhận trước đó của Maldives về việc loại trừ HIV và giang mai vào năm 2019. Với hơn 95% phụ nữ mang thai được chăm sóc trước sinh và sàng lọc toàn diện cho cả ba bệnh truyền nhiễm, quốc gia này ghi nhận không có trường hợp nhiễm HIV và giang mai nào ở trẻ sơ sinh và xác nhận không có trường hợp viêm gan B nào ở trẻ nhỏ trong các cuộc khảo sát gần đây. Được hỗ trợ bởi bảo hiểm y tế toàn dân và hệ thống tiêm chủng mạnh mẽ, thành công của Maldives tạo ra một tiền lệ mạnh mẽ cho các quốc gia trên toàn thế giới đang nỗ lực bảo vệ bà mẹ và trẻ sơ sinh khỏi các bệnh truyền nhiễm có thể phòng ngừa được.

Kháng kháng sinh toàn cầu

Một báo cáo mới của WHO tiết lộ rằng cứ sáu ca nhiễm khuẩn trên toàn thế giới vào năm 2023 thì có một ca kháng kháng sinh, gây ra mối đe dọa ngày càng tăng đối với sức khỏe toàn cầu. Từ năm 2018 đến năm 2023, tình trạng kháng thuốc đã gia tăng ở hơn 40% các cặp mầm bệnh-kháng sinh, với mức tăng hàng năm từ 5-15%. Dựa trên dữ liệu từ hơn 100 quốc gia thông qua Hệ thống giám sát sử dụng và Kháng kháng sinh Toàn cầu (GLASS), báo cáo giám sát kháng kháng sinh toàn cầu năm 2025 cho thấy tình trạng kháng thuốc cao nhất ở khu vực Đông Nam Á và Đông Địa trung hải, nơi cứ ba ca nhiễm thì có một ca không thể điều trị bằng kháng sinh thế hệ đầu tiên. “Tình trạng kháng kháng sinh đang vượt xa những tiến bộ trong y học hiện đại, đe dọa sức khỏe của các gia đình trên toàn thế giới”, ông Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc WHO, cho biết. Báo cáo nhấn mạnh tình trạng kháng thuốc đáng báo động ở các vi khuẩn Gram âm, bao gồm Escherichia coli và Klebsiella pneumoniae, những tác nhân gây ra các bệnh nhiễm trùng máu nghiêm trọng. WHO kêu gọi các quốc gia tăng cường giám sát phòng thí nghiệm, đảm bảo tiếp cận công bằng với thuốc chất lượng và đẩy nhanh đổi mới trong lĩnh vực kháng sinh mới và chẩn đoán nhanh để bảo vệ các thế hệ tương lai. https:// bit .ly/ 47n30y6

Thư viện số cho y học cổ truyền

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) sẽ ra mắt Thư viện Y học cổ truyền toàn cầu (TMGL) vào tháng 12 năm 2025 tại Hội nghị Thượng đỉnh Toàn cầu lần thứ hai về Y học Cổ truyền ở New Delhi, Ấn Độ. TMGL sẽ là kho lưu trữ số toàn diện nhất thế giới về y học cổ truyền, bổ sung và tích hợp. Hiện đang tích hợp hơn 1,5 triệu hồ sơ, bao gồm bản đồ bằng chứng, tạp chí, tài nguyên đa phương tiện và chính sách quốc gia, TMGL sẽ có sáu cổng thông tin khu vực và 194 trang quốc gia, cung cấp quyền truy cập bình đẳng vào các hệ thống kiến ​​thức y học đa dạng trên toàn thế giới. “Việc xây dựng một kho lưu trữ toàn cầu cho y học cổ truyền nên là nỗ lực chung của chúng ta”, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cho biết. Sáng kiến ​​này hỗ trợ Chiến lược Y học Cổ truyền Toàn cầu 2025–2034 của WHO, nhằm mục đích tăng cường cơ sở bằng chứng cho y học cổ truyền và thúc đẩy sự tôn trọng đối với các hệ thống kiến ​​thức bản địa và địa phương. Bằng cách liên kết với Research4Life, TMGL sẽ mở rộng khả năng tiếp cận thông tin toàn cầu, trao quyền cho cộng đồng, nhà nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách để tích hợp y học cổ truyền một cách an toàn và hiệu quả.https:// bit .ly/ 4qpWSOo

MERS-CoV được thêm vào BioHub

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã bổ sung một chủng virus corona gây hội chứng hô hấp Trung Đông (MERS-CoV) phân lập được vào hệ thống BioHub (Trung tâm sinh học) của mình, đánh dấu một bước quan trọng trong việc thúc đẩy nghiên cứu và chuẩn bị ứng phó với các mầm bệnh có tiềm năng gây đại dịch. BioHub của WHO cho phép các quốc gia tự nguyện chia sẻ và tiếp cận các vật liệu sinh học đã được xác minh liên quan đến các mối đe dọa dịch bệnh và đại dịch, hỗ trợ hợp tác toàn cầu về giám sát, đánh giá rủi ro và phát triển vắc-xin, chẩn đoán và điều trị. “Kể từ khi được xác định, các đợt bùng phát do MERS-CoV gây ra diễn ra rải rác. Do đó, việc thu thập các chủng MERS-CoV rất khó khăn, điều này càng làm cho việc hệ thống BioHub của WHO cung cấp cho các nhà nghiên cứu quyền truy cập vào chủng virus này trở nên quan trọng hơn”, bà Maria Van Kerkhove, quyền Giám đốc Vụ Quản lý Dịch bệnh và Đại dịch của WHO, cho biết. Việc bổ sung chủng virus này mở rộng bộ sưu tập mầm bệnh ngày càng tăng của trung tâm và nhấn mạnh cam kết của WHO về việc chia sẻ vật liệu kịp thời, công bằng và an toàn để tăng cường an ninh y tế toàn cầu và chuẩn bị ứng phó với đại dịch. https:// bit .ly/ 47rKxAD.

(Theo Tạp chí Tổ chức y tế thế giới Tập 103, số 12, December 2025, 753-828)

      Người dịch: Ths.BsCK2. Nguyễn Lê Tâm