Giảm thiểu và tiến tới xóa bỏ kỳ thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS

       Ban chỉ đạo phòng, chống AIDS và phòng, chống tệ nạn mại dâm ma tuý tỉnh vừa tổ chức Lễ phát động “Tháng hành động quốc gia phòng chống HIV/AIDS năm 2014”.  Tháng hành động Quốc gia phòng HIV/AIDS diễn ra từ 10/11 đến 10/12/2014 với chủ đề: “Không kỳ thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDSD”. Chúng ta tìm hiểu về khái niệm KT và PBĐX và phương pháp truyền thông trong giai đoạn mới về phòng chống kỳ thị, phân biệt đối xử 

Giảm thiểu, tiến tới xóa bỏ kỳ thị và phân biệt đối xử đối với người nhiễm HIV

1. Như thế nào là kỳ thị và phân biệt đối xử?

Kỳ thị là thái độ, phân biệt đối xử là hành vi, hoặc hành động cụ thể đối với người nhiễm HIV/AIDS.           

Kỳ thị là tiền đề của PBĐX với ngýời nhiễm HIV/AIDS. Muốn chống PBĐX phải bắt đầu từ việc chống kỳ thị với người nhiễm HIV/AIDS.

2. Các biểu hiện của KT & PBĐX Tại nhà và cộng đồng

-         Cho ăn, ở riêng hoặc nếu ở chung thì miễn cưỡng giao tiếp với người nhiễm

-         Cấm hoặc hạn chế con cái, người thân, họ hàng tiếp xúc với người nhiễm HIV/AIDS.

-         Không muốn hoặc cấm dùng chung các vật dụng sinh họat chung hoặc sử dụng chung nhà vệ sinh, nhà ăn tập thể v.v...

-         Cấm hoặc hạn chế tham gia các hoạt động tại nơi công cộng, vui chơi giải trí và thể thao.

-         Không muốn, không cho tổ chức tang lễ bình thường hoặc không đến dự tang lễ của người nhiễm HIV/AIDS.

Tại các cơ sở y tế

-         Miễn cưỡng khi tiếp xúc với người nhiễm HIV/AIDS, hoặc bắt phải chờ đợi lâu, hẹn đến khám bệnh vào lúc khác.

-         Gây khó khăn khi nhập viện và điều trị và đùn đẩy bệnh nhân giữa các khoa, giữa các bệnh viện.

-         Trì hoãn, từ chối phẫu thuật hoặc tiến hành các thủ thuật y tế.

-         Xét nghiệm HIV bắt buộc trước phẫu thuật hoặc khi khám thai.

-         Ngừng điều trị khi chưa khỏi bệnh, cho xuất viện sớm ... Tại nơi làm việc

-        Xa lánh, ngại tiếp xúc.

-        Lấy máu xét nghiệm HIV khi tuyển dụng hoặc trong quá trình lao động (nhưng không nói là để xét nghiệm HIV).

-       Tuỳ tiện thay đổi công việc của người lao động bị nhiễm HIV.

-      Thuyết phục, gây sức ép để người nhiễm HIV xin nghỉ.

-      Bắt buộc thôi việc với lý do không chính đáng.

3. Nguyên nhân của KT&PBĐX Do đặc điểm của HIV/AIDS

-   HIV/AIDS là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm;

-   HIV lây qua đường tình dục (vốn kỳ thị STD)

-   HIV/AIDS là một bệnh dẫn đến chết người, trong khi chưa có thuốc điều trị và vắc xin phòng bệnh.

-   Mọi người sợ bị nhiễm;…

Do thiếu hiểu biết hoặc hiểu biết không đúng, ví dụ:

-   Chỉ có những người tiêm chích ma túy hoặc mua-bán dâm mới nhiễm HIV/AIDS.

-   HIV/AIDS là tệ nạn xã hội.

-   HIV/AIDS là bệnh rất dễ lây qua tiếp xúc thông thường-

-   Nhiễm HIV nghĩa là hết ;…

Do truyền thông không đầy đủ và không phù hợp

-   Không cụ thể, không giải thích rõ ràng, nhất là đường lây, đường không lây…

-   Hù họa bằng hình ảnh chết chóc, đầu lâu xương chéo, hình ảnh những người lở loét toàn thân, gầy dơ xương vv... tạo ra cảnh hãi hùng.

-   Không làm rõ tầm quan trọng của việc chăm sóc người nhiễm…

-  Chưa quan tâm phổ biến pháp luật…

      Chính việc tuyên truyền như vậy đã khiến mọi người sợ hãi, xa lánh và đó cũng là một trong các nguyên nhân dẫn đến kỳ thị và phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS. Do đặc điểm tâm lý xã hội

-   Vốn có sự kỳ thị, PBĐX trong nhiều trường hợp (trọng nam khinh nữ; giàu-nghèo…)

-  Vốn rất kỳ thị, PBĐX với ma tuý, mại dâm

-  Vốn kỳ thị, PBĐX với người mắc bệnh liên quan đến cái xấu như bệnh hoa liễu

-  Vốn kỳ thị với các bệnh dễ lây như Lao và các bệnh không chữa được như phong hủi … 

Do bất bình đẳng giới

-   Khi bị nhiễm HIV/AIDS, phụ nữ cũng nhận được sự thông cảm ít hơn nam giới, họ bị lên án nhiều hơn và do đó cũng bị kỳ thị và phân biệt đối xử nhiều hơn.

-   Do một số quy định chưa hợp lý. Ví dụ những quy định (trước đây) về một số nghề mà người nhiễm HIV không được làm có thể đã tạo ra một kỳ thị và phân biệt đối xử với những người không may bị phát hiện nhiễm HIV.

4. Các hậu quả của KT&PBĐX Gây khó khăn cho các hoạt động phòng chống HIV/AIDS - Làm tăng tình trạng lây nhiễm HIV

-   Do ngýời HIV/AIDS dấu diếm tình trạng bệnh tật, mặc cảm, không dám tiếp xúc với cộng đồng, không hợp tác với chương trình phòng chống AIDS. Do đó họ khó có thể tiếp nhận thông tin, kỹ năng phòng bệnh.

-   Thiếu sự thông cảm giúp đỡ của cộng đồng có thể dẫn đến bi quan, thậm chí “uất ức và trả thù đời” của người nhiễm

-   Cán bộ chuyên môn khó có thể gặp và tư vấn cho họ về kỹ năng phòng và tránh lây HIV/AIDS cho người khác (về việc sử dụng bao cao su, dùng bơm kim tiêm an toàn..)

Như vậy, kỳ thị đã làm cho HIV lây lan nhanh hơn và làm trầm trọng thêm ảnh hưởng của đại dịch HIV/AIDS đối với tình hình chính trị-kinh tế xã hội, giống như đang diễn ra ở một số nước châu Phi hiện nay.

Sẽ khó tiếp cận, quản lý và dự báo số người HIV/AIDS

     Như vậy kế hoạch và chương trình quốc gia phòng chống HIV/AIDS dựa trên những thông tin không đầy đủ sẽ chỉ làm lãng phí tiền của và đặc biệt là không ngăn chặn được sự lây lan của HIV.

Sẽ không phát huy được tiềm năng của ngýời nhiễm, dẫn đến

 -  Làm tăng tác động của HIV/AIDS đến gia đình, đến KT-XH đất nước (người nhiễm không làm việc, người nhiễm chết sớm do không được chăm sóc để lại vợ, con, bố mẹ già…).

  -  Làm mất đi một lực lượng phòng, chống AIDS có hiệu quả;

  -  Làm mất đi một lực lượng chăm sóc người nhiễm có tiềm năng…

Sẽ hạn chế một số quyền cơ bản của công dân

  -  Được chăm sóc sức khoẻ, làm việc, học hành, tự do đi lại… là những quyền cơ bản của công dân. Khi bị phân biệt đối xử, người nhiễm HIV/AIDS sẽ bị hạn chế một số quyền cơ bản này.

Làm giảm vai trò của gia đình và cộng đồng trong chăm sóc người nhiễm HIV/AIDS

-   Người nhiễm rất cần sự hỗ trợ của gia đình và xã hội, nếu bị kỳ thị và phân biệt đối xử, họ gần như mất chỗ dựa cả về vật chất và tinh thần, làm cho họ bị mất hết lòng tự trọng và bị dồn vào ngõ cụt, bỏ đi lang thang.

-   Từ đó tạo ra áp lực lớn với xã hội, buộc Nhà nước phải đầu tư xây dựng các trung tâm bảo trợ xã hội để nuôi dưỡng và chăm sóc họ,

-   Từ đó lại làm tăng kỳ thị và phân biệt đối xử, trong khi đời sống của các đối tượng chính sách, người có công còn nhiều khó khăn.

5. Giải pháp về truyền thông về giảm thiểu và tiến tới xóa bỏ kỳ thị và phân biệt đối xử

Đổi mới tư duy về truyền thông:

- Chuyển từ truyền thông “hù dọa” sang truyền thông giải thích, dựa trên các cơ sở khoa học và thực tiễn;

- Chuyển từ việc nhấn mạnh vào đường lây sang nhấn mạnh hơn đường không lây;

- Chuyển từ việc coi người nhiễm HIV/AIDS và gia đình là đối tượng của truyền thông sang coi họ là chủ thể của truyền thông phòng, chống HIV/AIDS

- Chuyển từ đưa tin, hình ảnh tiêu cực về người nhiễm HIV sang đưa tin, hình ảnh tích cực về họ, cải thiện hình ảnh, tiến tới bình thường hóa sự có mặt của người nhiễm HIV trong cộng đồng.

 Đổi  mới nội dung/thông điệp truyền thông theo hướng:

- Tập trung giải thích cho mọi người dân hiểu về khả năng lây truyền của HIV, nhất là làm rõ rằng HIV không lây truyền qua các tiếp xúc thông thường và giải thích tại sao HIV lại không lây truyền qua các tiếp xúc thông thường…;

- Tập trung giải thích cho người dân hiểu các tác hại của KT-PBĐX với người nhiễm HIV/AIDS và gia đình họ, trong đó nhấn mạnh đến các tác hại đối với cộng đồng, với sự phát triển kinh tế, xã hội và làm cho dịch HIV lây lan nhanh hơn Tránh các từ ngữ, lời nói, hình ảnh… có thể gây hiểu nhầm HIV/AIDS cũng là tệ nạn xạn xã hội, người nhiễm HIV là người có lỗi;

- Tránh các từ ngữ, lời nói, hình ảnh… có tính hù dọa, gây hoảng sợ trong dân chúng;

- Tăng cường các nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật về HIV/AIDS, trong đó nhấn mạnh các quy định về chống kỳ thị và phân biệt đối xử;

Đổi mới phương pháp truyền thông:

- Rà soát, kiên quyết thay thế các thông điệp, hình ảnh, nhất là các pano, áp phích có nội dung hù dọa hoặc gây nhầm lẫn HIV/AIDS với tệ nạn xã hội;

-  Biên soạn lại các tài liệu, ấn phẩm truyền thông theo hướng loại bỏ các nội dung có thể dẫn đến tình trạng kỳ thị, phân biêt đối xử;

-  Đa dạng hóa các phương pháp truyền thông. Lồng ghép nội dung chống kỳ thị, phân biệt đối xử vào tất cả các hoạt động truyền thông về HIV/AIDS; Tổ chức nhiều hoạt động truyền thông với sự tham gia của người nhiễm HIV, đồng thời tạo điều kiện cho các nhóm người nhiễm HIV/AIDS tổ chức các hoạt động truyền thông trong cộng đồng, trong nhà trường, tại nơi làm việc và tuyên truyền quảng bá rộng rãi về các hoạt động này;

- Không đưa tin, hình ảnh tiêu cực về người nhiễm HIV/AIDS, ngược lại cần tăng cường đưa tin, quảng bá các hoạt động tích cực của họ, sự đóng góp của họ cho cộng đồng và gia đình;

- Huy động sự tham gia ngày càng nhiều của các vị lãnh đạo, các vị chức sắc, và những người có uy tín, những người nổi tiếng được quần chúng mến mộ…vào các hoạt động truyền thông, kết hợp với sự thăm hỏi, động viên… người nhiễm HIV/AIDS nhân các sự kiện lớn trong năm, như các dịp Lễ Tết…

Ths.Bs Phan Đăng Tâm - GĐ TTTTGDSK tỉnh (Tổng hợp)