Kỹ thuật kangaroo - Chăm sóc trẻ sinh non, nhẹ cân.

Trẻ sinh non thường chưa hoàn thiện các chức năng sống dễ bị hạ thân nhiệt, suy hô hấp, nhiễm trùng, chậm phát triển thể chất trí tuệ và phải nằm viện dài ngày. Trong khi đó, chi phí cho lồng ấp và máy móc hỗ trợ cao, không phải cơ sở nào cũng đáp ứng đủ. Trong bối cảnh đó, kỹ thuật Kangaroo – Kangaroo Mother Care (KMC) được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị như một giải pháp đơn giản, hiệu quả và ít tốn kém, giúp cải thiện sức khỏe và sự sống còn cho trẻ sơ sinh nhẹ cân, sinh non.  

Kỹ thuật Kangaroo là phương pháp chăm sóc da kề da liên tục giữa trẻ sơ sinh nhẹ cân/sinh non với người mẹ hoặc người chăm sóc (có thể là cha), kết hợp với nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ và theo dõi sát sức khỏe của trẻ. Tên gọi “Kangaroo” bắt nguồn từ hình ảnh loài chuột túi mẹ luôn giữ con trong túi bụng ấm áp của mình cho đến khi con phát triển hoàn thiện. Phương pháp này có thể áp dụng tại bệnh viện và tại nhà.

Các yếu tố chính của kỹ thuật Kangaroo

• Tiếp xúc da kề da: Trẻ được đặt ở tư thế thẳng đứng trên ngực mẹ/cha, da tiếp da, cố định bằng khăn mềm hoặc áo chuyên dụng, duy trì nhiều giờ trong ngày.
• Nuôi con bằng sữa mẹ: Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn để tăng đề kháng, chống nhiễm trùng, hỗ trợ tăng trưởng.
• Theo dõi sức khỏe: Nhân viên y tế hướng dẫn gia đình cách theo dõi dấu hiệu sinh tồn của trẻ và thời điểm cần đưa trẻ đến cơ sở y tế.

II. LỢI ÍCH CỦA KỸ THUẬT KANGAROO

• Giữ ấm hiệu quả: Giúp trẻ duy trì thân nhiệt ổn định, phòng ngừa hạ thân nhiệt – nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ sinh non.
•  Ổn định hô hấp – tim mạch: Nhịp tim và nhịp thởcủa trẻ ổn định nhờ tương tác với nhịp sinh của mẹ, giảm nguy cơ suy hô hấp.
•  Tăng miễn dịch – ngừa nhiễm trùng: Trẻ tiếp xúc với hệ vi sinh lành tính từ da mẹ, kết hợp bú sữa mẹ giúp tăng đề kháng tự nhiên.
• Tăng cân, tiêu hóa tốt, giảm thời gian nằm viện: Trẻ bú hiệu quả hơn, lên cân đều, rút ngắn thời gian nằm viện.
• Gắn bó mẹ – con, giảm trầm cảm sau sinh, tăng phát triển tâm lý – cảm xúc cho trẻ.
• Cha cũng có thể tham gia: Chia sẻ vai trò chăm sóc và gắn kết với trẻ ngay từ đầu đời.

III. CHỈ ĐỊNH

• Trẻ sơ sinh <2.500g hoặc sinh non nhưng đã:

+ Ổn định thân nhiệt.

+ Hô hấp tự nhiên, không cần thở máy.

+ Có phản xạ bú hoặc được cho ăn bằng sonde.

• Mẹ/cha có đủ sức khỏe, được hướng dẫn kỹ thuật.

Trẻ non tháng được cho ăn qua sonde

IV. CHỐNG CHỈ ĐỊNH TẠM THỜI

• Trẻ nặng <1.000g chưa ổn định sinh lý.
• Trẻ cần hỗ trợ hô hấp tích cực hoặc đang điều trị nhiễm trùng nặng.
• Mẹ có bệnh lý nặng, chưa hồi phục sau sinh.

V. THỜI GIAN ẤP KANGAROO

 Khi nào bắt đầu:

• Ngay sau sinh nếu trẻ khỏe mạnh.
• Nếu trẻ cần hồi sức ban đầu, bắt đầu ấp ngay khi trẻ ổn định.

Thời gian ấp:

• Tối thiểu 1 giờ/lần, vì trẻ cần chu kỳ ngủ sâu (~60 phút) để đạt hiệu quả sinh lý.
• Nên ấp nhiều lần/ngày, lý tưởng là 4–6 giờ/ngày hoặc càng lâu càng tốt.
• Có thể ấp 24/24 giờ nếu mẹ đủ điều kiện.

Điều kiện kết thúc ấp: Khi trẻ nặng ≥2.500g, thân nhiệt ổn định, bú tốt, không cần da kề da liên tục.

VI. THỰC HIỆN KỸ THUẬT

1. Chuẩn bị

• Trẻ: Mặc tã, mũ, vớ, không mặc áo, da trần phần ngực bụng.
• Mẹ/cha: Áo mở ngực hoặc áo Kangaroo, ngồi/nằm thoải mái.
• Khăn mềm hoặc áo cố định Kangaroo.

2. Quy trình ấp

Bước 1: Tư thế người chăm sóc

• Mẹ (hoặc cha) ngồi hoặc nằm ngửa thoải mái.
• Mở áo, để ngực trần sẵn sàng da tiếp da.

Bước 2: Đặt trẻ lên ngực người chăm sóc

• Đặt trẻ ở tư thế thẳng đứng, đầu quay sang một bên.
• Ngực bé áp sát ngực mẹ, bụng bé chạm bụng mẹ.
• Đầu bé hơi ngửa để dễ thở, mông dưới xương ức mẹ.

Bước 3: Cố định trẻ

• Dùng khăn mềm, áo Kangaroo hoặc vải bản to cố định trẻ vào người mẹ.
• Đảm bảo trẻ không trượt xuống, cổ không bị gập.
• Giữ phần lưng bé ấm, phần đầu thoáng khí.

Bước 4: Theo dõi khi ấp

• Theo dõi màu da, nhịp thở, thân nhiệt, phản xạ của trẻ.
• Quan sát bé bú nếu trẻ bú mẹ trực tiếp.
• Mẹ hoặc cán bộ y tế theo dõi thường xuyên.

 Bước 5: Sau khi ấp

• Khi ngưng, nhẹ nhàng tháo khăn, đặt trẻ xuống nôi/bàn với nhiệt độ phòng ổn định.
• Ghi lại thời gian và tình trạng trẻ sau mỗi lần ấp.

 Lưu ý

• Không ấp khi người chăm sóc buồn ngủ sâu.
• Luôn giữ đầu bé cao hơn ngực mẹ, tránh ngạt.
• Dừng ấp nếu trẻ có dấu hiệu bất thường.

Kỹ thuật Kangaroo là một hình thức chăm sóc đặc biệt đầy nhân văn, giúp hàng triệu trẻ sinh non được sống khỏe mạnh và phát triển toàn diện.
Phương pháp này đơn giản, không tốn kém, phù hợp tại mọi tuyến y tế và cả tại nhà, nhưng đòi hỏi sự hướng dẫn đúng kỹ thuật và theo dõi sát sao từ nhân viên y tế.

Việc nhân rộng kỹ thuật Kangaroo là một phần quan trọng trong chiến lược giảm tử vong sơ sinh và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ – trẻ em tại Việt Nam./.

 

Ths. Nguyễn Thị Hiệp- Khoa SKSS