Đái tháo đường thai kỳ

Thai kỳ là thời điểm thiêng liêng và hạnh phúc nhất trong cuộc đời người phụ nữ. Tuy nhiên, đi kèm với niềm vui chờ đón thiên thần nhỏ là những rủi ro tiềm ẩn về sức khỏe. Một trong những vấn đề ngày càng được quan tâm hiện nay là đái tháo đường thai kỳ một tình trạng rối loạn chuyển hóa đường huyết chỉ xuất hiện trong thai kỳ.  

Đái tháo đường thai kỳ nếu không được phát hiện và kiểm soát tốt có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm cho cả mẹ và thai nhi. Nhưng tin vui là bệnh hoàn toàn có thể phát hiện sớm và kiểm soát hiệu quả nếu người mẹ được tầm soát đúng thời điểm và chăm sóc phù hợp.

1. Đái tháo đường thai kỳ là gì?

Đái tháo đường thai kỳ (Gestational Diabetes Mellitus – GDM) là tình trạng tăng đường huyết được phát hiện lần đầu trong thời gian mang thai, thường vào tuần thứ 24–28. Nguyên nhân là do thay đổi nội tiết làm giảm đáp ứng của cơ thể với insulin hormone điều hòa đường huyết.

2. Ai dễ mắc bệnh?

Các yếu tố nguy cơ bao gồm:

• Mẹ > 25 tuổi
• Béo phì hoặc tăng cân nhanh
• Tiền sử gia đình có người mắc đái tháo đường
• Thai kỳ trước từng bị GDM, sinh con to > 4kg, tiền sản giật
• Lối sống ít vận động, ăn uống nhiều tinh bột/ngọt

 

3. Nguy cơ xảy ra cho mẹ và bé:

- Đối với mẹ:

• Tăng nguy cơ tiền sản giật, sản giật, đa ối, sinh non
• Tai biến mạc máu não, suy gân, suy thận
• Thai chậm phát triển trong tử cung
• Tăng nguy cơ sẩy thai, thai  chết lưu
• Thai to gây chuyển dạ khó khăn, tăng chỉ định mổ lấy thai
• Nguy cơ mắc đái tháo đường típ 2 sau sinh
• Nhiễm khuẩn niệu

- Đối với thai nhi và trẻ sơ sinh

• Thai to (macrosomia) gây sang chấn khi sinh
• Hạ đường huyết sơ sinh, vàng da
• Rối loạn hô hấp
• Nguy cơ béo phì, đái tháo đường ở tuổi trưởng thành
• Tăng tỉ lệ tử vong chu sinh

4. Đối tượng tầm soát đái tháo đường trong thai kỳ:

• Yếu tố thai phụ: lớn tuổi, nhiều con, béo phì trước khi có thai, tăng cân quá mức trong thai kỳ, hội chứng buồng trứng đa nang.
• Tiền sử ĐTĐ trong gia đình thế hệ thứ nhất.
• Tiền sử sản khoa: thai lưu, sinh con to, ĐTĐTK trong lần sinh trước.
• Các yếu tố trong thai kỳ: tăng huy

5. Mốc thời gian cần tầm soát đường huyết trong thai kỳ

Việc xét nghiệm đường huyết theo từng thời điểm cụ thể là điều cần thiết để phát hiện và can thiệp sớm:

Thời điểm thai kỳ	Đối tượng	Loại xét nghiệm	Thời điểm lấy máu
Trước 12 tuần	Thai phụ có yếu tố nguy cơ cao	Đường huyết lúc đói	Ngay khi phát hiện có thai
Tuần 24–28	Tất cả thai phụ	Nghiệm pháp dung nạp glucose 75g (OGTT)	Lúc đói – Sau 1h – Sau 2h
Sau tuần 32 (nếu cần)	Thai to, đa ối, nghi ngờ GDM	Đường huyết hoặc lặp lại OGTT theo chỉ định	Theo hướng dẫn bác sĩ
Sau sinh 6–12 tuần	Thai phụ từng bị GDM	Xét nghiệm glucose máu hoặc HbA1c	Đánh giá nguy cơ đái tháo đường típ 2

 

Lấy máu kiểm tra đường huyết thai kỳ

6. Giá trị đường huyết để chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thai phụ được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ nếu có ít nhất một trong ba giá trị sau vượt ngưỡng trong nghiệm pháp OGTT 75g:

Thời điểm xét nghiệm	Ngưỡng mmol/L	Tương đương mg/dL
Lúc đói	≥ 5,1 mmol/L	≥ 92 mg/dL
Sau 1 giờ uống glucose	≥ 10,0 mmol/L	≥ 180 mg/dL
Sau 2 giờ uống glucose	≥ 8,5 mmol/L	≥ 153 mg/dL

Chỉ cần một trong ba giá trị vượt chuẩn → được chẩn đoán là đái tháo đường thai kỳ.

Nghiệm pháp dung nạp đường

7. Làm gì khi bị đái tháo đường thai kỳ?

Nếu được chẩn đoán, mẹ bầu không nên hoang mang, vì có thể kiểm soát hiệu quả bằng cách:

• Ăn uống hợp lý: chia nhỏ bữa, hạn chế đường, tinh bột, ăn nhiều rau xanh
• Vận động nhẹ nhàng mỗi ngày (đi bộ, yoga bầu…)
• Theo dõi đường huyết theo hướng dẫn
• Tái khám đúng lịch
• Dùng insulin nếu bác sĩ chỉ định (nếu thay đổi lối sống không kiểm soát được)

8. Kết luận

Đái tháo đường thai kỳ là một bệnh lý không thể chủ quan, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời. Việc tầm soát đúng thời điểm và tuân thủ hướng dẫn chăm sóc là yếu tố then chốt giúp thai kỳ diễn ra an toàn, mẹ khỏe – bé khỏe./.

 

Ths. Nguyễn Thị Hiệp- Khoa SKSS