Tăng cường phòng chống bệnh Liên cầu khuẩn lợn - Không chủ quan, lơ là.

   Từ đầu năm 2025 đến nay, tại Bệnh viện Trung ương Huế ghi nhận 31 trường hợp mắc bệnh Liên cầu lợn ở người, riêng trong tháng 6, số ca mắc tăng đột biến với 25 ca (gấp hơn 4 lần so với 5 tháng trước đó), trong đó có một ca tử vong vào ngày 2/7. Ngày 11/7/2025, UBND thành phố Huế ban hành công văn số 9145/UBND-NN về “Tập trung triển khai quyết liệt, đồng bộ các giải pháp phòng chống bệnh Liên cầu lợn”.    

 

 

     Bệnh Liên cầu khuẩn lợn do vi khuẩn Streptococcus suis (S.suis) gây nên, bệnh xảy ra ở nhiều nơi trên thế giới và gây tổn thất lớn về kinh tế. Bệnh Liên cầu khuẩn lây truyền sang con người khi tiếp xúc với lợn bệnh hoặc các sản phẩm từ lợn bệnh. Biểu hiện lâm sàng chính là: đau đầu, nôn mữa, ù tai, rối loạn tri giác, viêm màng não, xuất huyết, viêm phổi, viêm cơ tim và viêm khớp. Những người bị bệnh nặng có thể tử vong do độc tố vi khuẩn gây sốc nhiễm khuẩn, viêm nội tâm mạc, suy đa phủ tạng, nhiễm khuẩn huyết v.v… tỷ lệ tử vong do bệnh Liên cầu khuẩn lợn có thể tới 7%.

 

     Để phòng lây nhiễm Liên cầu khuẩn lợn sang người, Sở Y tế thành phố Huế và Cục Y tế dự phòng khuyến cáo, người dân không ăn sản phẩm từ lợn chưa được nấu chín hoặc từ lợn ốm, chết, đặc biệt không ăn tiết canh lợn. Thịt lợn cần được mua từ nguồn có kiểm dịch rõ ràng. Không giết mổ, tiêu thụ lợn bệnh hoặc lợn chết bất thường. Người chăn nuôi, tiếp xúc, giết mổ, buôn bán gia súc và khi chế biến thực phẩm, cần sử dụng găng tay, khẩu trang và rửa tay kỹ bằng xà phòng. Khi có dấu hiệu bất thường về sức khỏe, người dân nên đến cơ sở Y tế gần nhất để được thăm khám, điều trị kịp thời, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc tại nhà.

     Tác nhân gây bệnh.

     - Tác nhân gây bệnh Liên cầu lợn là một loại liên cầu khuẩn có tên là Streptococcus suis (S.suis). Vi khuẩn gram dương, hình cầu hay hình ô van, kỵ khí tùy tiện.  

     - Ở động vật, vi khuẩn thường cư trú ở đường hô hấp trên, đặc biệt là xoang mũi và hạch hạnh nhân. Tuy nhiên, vi khuẩn cũng có thể có trong đường tiêu hóa và đường sinh dục của lợn.

     - Dựa vào đặc điểm của các polysaccharid ở lớp vỏ bọc vi khuẩn, người ta đã xác định vi khuẩn có 35 týp huyết thanh. Trong đó, S.suis týp II thường gây bệnh ở người.

     - S.suis có thể tồn tại lâu trong phân, nước, rác. Như vậy, môi trường đóng vai trò quan trọng trong quá trình truyền bệnh của vi khuẩn.

     - Liên cầu lợn dễ bị tiêu diệt bởi các chất sát khuẩn và tẩy rửa. Bệnh chưa có vắc cin phòng bệnh cho người, tuy nhiên có thể điều trị hiệu quả bằng kháng sinh.

     Nguồn truyền, phương thức lây truyền

     - Ổ chứa nguồn bệnh: thường là lợn nhà, có thể cả lợn rừng, ngựa, chó, mèo và chim. Các trung gian khác có khả năng truyền bệnh bao gồm ruồi, gián, chuột. Phân lợn, chất độn chuồng, các loại thức ăn và nước uống trong chuồng nuôi có thể trở thành nguồn bệnh thứ cấp.

     - Thời gian ủ bệnh Liên cầu lợn thường rất ngắn, chỉ từ vài giờ đến 3 ngày.

     - Thời kỳ lây truyền: hiện nay chưa được biết đầy đủ. Khả năng khi lợn bị bệnh, vi khuẩn S.suis biến đổi và tăng độc tính mới lây nhiễm cho người. Chưa thấy có sự lây truyền bệnh từ người sang người. 

     - S.suis lây truyền từ lợn bệnh hay lợn mang vi khuẩn sang con người qua các tổn thương nhỏ, trầy xước trên da ở những người giết mổ, tiếp xúc, chế biến và ăn thịt lợn bệnh hay lợn mang vi khuẩn không được nấu chín. Hiện nay, chưa có bằng chứng bệnh Liên cầu khuẩn có thể lây trực tiếp từ người sang người. 

     - Lợn mang S.suis là nguồn lây nhiễm chính, bệnh có thể truyền qua đường hô hấp, máu hay các chất bài tiết của lợn bệnh, thông qua tiếp xúc trực tiếp hoặc lây qua kim tiêm nhiễm khuẩn.

     - Lợn có thể bị nhiễm vi khuẩn ở bất kỳ tuổi nào, lợn nái có thể mang vi khuẩn trong tử cung và âm đạo. Khả năng nhiễm và gây bệnh liên cầu khuẩn ở lợn con cao hơn ở lợn trưởng thành. Các đàn lợn non trong trạng thái chịu stress và tiếp xúc với nguồn bệnh sẽ có khả năng phát bệnh cao.

     

Các biện pháp phòng, chống dịch

     - Tuyên truyền trên các phương tiện thông tin truyền thông để người dân biết và chủ động phòng tránh bệnh liên cầu lợn:

+  Nên chọn mua thịt lợn đã qua kiểm định của cơ quan thú y.

+ Tránh mua thịt lợn có màu đỏ khác thường, xuất huyết hoặc phù nề. 

+ Nấu chín thịt lợn là điều rất quan trọng (Tổ chức Y tế thế giới - WHO khuyến cáo trên 700C). Không ăn lợn chết, không ăn các món ăn tái, đặc biệt là tiết canh lợn trong thời gian có dịch.

+  Những người có vết thương hở phải đeo găng tay khi tiếp xúc với thịt lợn tái hoặc sống.

+  Phải giữ các dụng cụ chế biến ở nơi sạch sẽ, rửa sạch tay và các dụng cụ chế biến sau khi tiếp xúc, chế biến thịt lợn. Các dụng cụ như dao, thớt chế biến thịt sống và thịt chin phải được dùng riêng biệt.

     - Khi nhận thấy có dịch Liên cầu khuẩn xảy ra, thì phải xử lý đúng quy định như một ổ dịch bệnh truyền nhiễm:

+ Tăng cường giám sát phát hiện các trường hợp bị bệnh nghi nhiễm Liên cầu lợn ở người. Đặc biệt chú ý giám sát những đối tượng có tiếp xúc gần với lợn bị bệnh như người chăn nuôi, giết mổ và buôn bán lợn/thịt lợn. Nên đưa người bệnh đến ngay bệnh viện để được cứu chữa kịp thời.

+ Nghiêm cấm hoàn toàn việc vận chuyển, giết mổ, buôn bán lợn bệnh. Lợn đã chết phải chôn/lấp tiêu huỷ nhanh chóng, đúng cách, đúng quy định, đổ thuốc sát khuẩn vào hố chôn lấp khi tiêu huỷ. Chuồng trại và môi trường chăn nuôi phải phun thuốc sát khuẩn/khử khuẩn. Để trống chuồng trại 2 tuần mới nuôi lợn trở lại.  

- Kiểm dịch Y tế biên giới và các chốt kiểm dịch động vật các địa phương cần thực hiện nghiêm ngặt công tác kiểm dịch y tế quốc tế và kiểm dịch nội địa, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, không chủ quan, lơ là để mầm bệnh Liên cầu lợn xâm nhập từ nước ngoài vào và lây truyền trong nội địa.../.

   

                                                                                                                       Nguyễn Chí Hùng (Tổng hợp tài liệu Cục Y tế dự phòng - Bộ Y tế).

 

Nguyễn Chí Hùng (tổng hợp)