Viêm gan B và thai kỳ

Viêm gan B là một bệnh truyền nhiễm phổ biến do virus viêm gan B (HBV) gây ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến gan và có thể dẫn đến viêm gan mạn tính, xơ gan, ung thư gan. Tại Việt Nam, viêm gan B được xếp vào nhóm bệnh có tỷ lệ nhiễm cao, nhưng thường bị bỏ sót do diễn tiến âm thầm, ít triệu chứng. Đặc biệt đáng lo ngại phụ nữ mang thai mắc viêm gan B có thể truyền virus cho thai nhi ngay trong quá trình sinh nở, dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng cho trẻ sơ sinh và sức khỏe lâu dài của trẻ.  

Thai kỳ là giai đoạn vô cùng quan trọng trong đời sống của người phụ nữ, không chỉ đánh dấu sự thay đổi về mặt thể chất và tâm lý mà còn là thời điểm then chốt để chăm sóc và bảo vệ sức khỏe thai nhi. Trong đó, việc tầm soát và phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm như viêm gan B là một trong những  yếu tố chính bảo vệ sức khoẻ  cho mẹ và thai.

Sự lây truyền từ mẹ sang con là con đường chủ yếu làm duy trì tỷ lệ nhiễm HBV mạn tính trong cộng đồng. Nếu không được phát hiện và can thiệp đúng lúc, hậu quả không chỉ dừng lại ở người mẹ mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cả đời của đứa trẻ.

Vì vậy tăng cường truyền thông, sàng lọc sớm và phòng ngừa lây truyền viêm gan B từ mẹ sang con là một ưu tiên cấp thiết trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em.

1. VIÊM GAN B LÀ GÌ?

Viêm gan B là bệnh lý nhiễm trùng gan do virus HBV gây ra. Virus có khả năng tồn tại lâu trong môi trường và lây truyền chủ yếu qua:

• Đường máu (truyền máu, tiêm chích chung kim tiêm),
• Đường tình dục,
• Đường lây truyền từ mẹ sang con trong thai kỳ hoặc lúc sinh.

Tại các nước có tỷ lệ lưu hành cao như Việt Nam, lây truyền từ mẹ sang con là nguyên nhân chủ yếu khiến tỷ lệ nhiễm HBV tăng cao ở trẻ em và người lớn.

 

 

2. TÌNH HÌNH NHIỄM HBV TẠI VIỆT NAM

Theo Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO):

• Việt Nam nằm trong vùng dịch tễ lưu hành cao, với khoảng 10–15% dân số nhiễm HBV mạn tính.
• Khoảng 10–12% phụ nữ mang thai tại Việt Nam dương tính với HBsAg, tức có khả năng truyền virus cho thai nhi nếu không được can thiệp sớm.

3. VIÊM GAN B ẢNH HƯỞNG THAI KỲ NHƯ THẾ NÀO?

3.1. Cơ chế lây từ mẹ sang con

• Trong quá trình sinh, trẻ có thể tiếp xúc với máu và dịch cơ thể của mẹ bị nhiễm HBV.
• Virus không lây qua nhau thai, trừ một số trường hợp đặc biệt có tải lượng virus rất cao.
• Trẻ nhiễm HBV lúc sơ sinh có nguy cơ diễn tiến thành mạn tính tới 90%, và âm thầm phát triển các biến chứng nặng trong nhiều năm.

3.2. Nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con

• Nếu người mẹ nhiễm HBV, nguy cơ truyền virus cho con rất cao – đặc biệt nếu mẹ có chỉ số HBeAg dương tính hoặc tải lượng virus (HBV DNA) cao.
• Không có can thiệp, nguy cơ lây từ mẹ sang con có thể lên tới 90%.
• Trẻ nhiễm HBV từ sơ sinh có tới 90% nguy cơ tiến triển thành viêm gan mạn tính, nguy cơ xơ gan, ung thư gan khi trưởng thành là rất lớn.

3.3 Ảnh hưởng đến người mẹ

• Trong đa số trường hợp, phụ nữ mang thai nhiễm HBV không có triệu chứng rõ ràng.
• Tuy nhiên, nếu HBV hoạt động mạnh hoặc kèm bệnh gan mạn tính, thai kỳ có thể đối mặt với biến chứng như:

- Tăng nguy cơ tiền sản giật, sinh non, thai chậm phát triển,

- Suy gan cấp hoặc bùng phát viêm gan cấp trong và sau sinh (hiếm gặp nhưng nguy hiểm).

4. BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA LÂY TRUYỀN TỪ MẸ SANG CON

4.1. Xét nghiệm sớm trong thai kỳ

• Phụ nữ mang thai cần được xét nghiệm HBsAg ngay từ lần khám thai đầu tiên.
• Nếu dương tính, sẽ được kiểm tra thêm HBeAg và HBV-DNA để đánh giá nguy cơ lây cho con.

Lấy máu xét nghiệm viêm gan B cho thai phụ

4.2. Dự phòng bằng thuốc kháng virus

• Phụ nữ có HBV-DNA ≥ 200.000 IU/mL hoặc HBeAg dương tính, cần được điều trị bằng Tenofovir từ tuần thứ 28 của thai kỳ đến sau sinh.
• Thuốc an toàn cho thai và không gây hại cho thai nhi.

4.3. Tiêm chủng cho trẻ sơ sinh

• Trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HBV cần được:

- Tiêm 1 mũi huyết thanh kháng viêm gan B (HBIG) trong vòng 12–24 giờ sau sinh,

- Tiêm vắc xin viêm gan B liều sơ sinh trong vòng 24 giờ, càng sớm càng tốt,

- Sau đó hoàn tất 3 mũi tiếp theo đúng lịch.

Nếu thực hiện đầy đủ, tỷ lệ phòng ngừa lây truyền lên tới >95%.

5. HÀNH ĐỘNG CỦA NGƯỜI MẸ

Phụ nữ mang thai hoặc có kế hoạch mang thai nên:

• Xét nghiệm HBV càng sớm càng tốt,
• Khám thai định kỳ tại cơ sở y tế có chuyên môn,
• Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ nếu cần điều trị dự phòng,
• Cho trẻ tiêm phòng viêm gan B đầy đủ, đúng lịch.

Tiêm vắc xin cho trẻ sơ sinh

Khám thai định kỳ đúng lịch hẹn

6. KẾT LUẬN

Viêm gan B là căn bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa được đặc biệt trong thai kỳ. Việc tầm soát và phòng ngừa lây truyền từ mẹ sang con không chỉ bảo vệ trẻ sơ sinh khỏi nguy cơ viêm gan B mạn tính mà còn góp phần giảm tỷ lệ xơ gan, ung thư gan trong cộng đồng.

 Mỗi phụ nữ mang thai nên được xét nghiệm viêm gan B, và nếu dương tính, cần theo dõi sát để con sinh ra được bảo vệ toàn diện.

 

Ths. Nguyễn Thị Hiệp - TTKSBT