Có gì mới trong chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp hiện nay

Theo khuyến cáo mới đây của Hiệp hội tim mạch Châu Âu (ESC) năm 2024 thì có nhiều điểm mới trong việc chẩn đoán, điều trị tăng huyết áp.  

Xuất hiện một khái niệm mới gọi là “ huyết áp tăng”

Một người trước đây có huyết áp 120/70 mmHg được cho là tốt, nhưng theo ESC thì người này có thể gọi là “huyết áp tăng”, tức là huyết áp tâm thu đo tại phòng khám nằm trong khoảng 120-139 mmHg hoặc huyết áp tâm trương trong khoảng 70-89 mmHg. Như vậy phân loại huyết áp mới sẽ có 3 loại: huyết áp không tăng (<120/70), Huyết áp tăng (120/70 -<140/90) và tăng huyết áp (>=140/90). Việc phân loại này và đưa ra loại huyết áp tăng nhằm hỗ trợ cho các nhà lâm sàng trong việc ra quyết định điều trị. Vì một số người bệnh có huyết áp trong khoảng này tuy chưa có tăng huyết áp thực sự nhưng nếu có nguy cơ tim mạch cao cũng cần phải được bắt đầu điều trị bằng thuốc.

Đo huyết áp tại nhà rất quan trọng, dùng để chẩn đoán tăng huyết áp

Việc đo huyết áp ngoài phòng khám, bao gồm đo huyết áp tại nhà (HBPM) và đo huyết áp lưu động (ABPM) để chẩn đoán tăng huyết áp chính xác hơn vì các phương pháp này giúp phát hiện các trường hợp "tăng huyết áp áo choàng trắng" (huyết áp cao tại phòng khám nhưng bình thường ở nhà) và " tăng huyết áp ẩn giấu" (huyết áp bình thường tại phòng khám nhưng cao ở nhà).

Khi khám sàng lọc, nếu huyết áp đo được tại phòng khám với huyết áp tâm thu nằm trong khoảng 140 đến 159 mmHg hoặc huyết áp tâm trương khoảng 90 đến 99 mmHg, để chẩn đoán tăng huyết áp, tốt nhất nên dựa trên phép đo huyết áp ngoài phòng khám bằng ABPM và/hoặc HBPM. Nếu các phép đo này không khả thi về mặt hậu cần hoặc kinh tế, thì lúc này mới chẩn đoán bằng cách đo huyết áp tại phòng khám nhiều lần với kỹ thuật đo đúng cách.

Các bước tiến hành đo huyết áp tại nhà

- Sử dụng một thiết bị đo huyết áp đã được thẩm định.

- Đo huyết áp trong một căn phòng yên tĩnh sau 5 phút nghỉ ngơi với cánh tay và lưng có điểm tựa.

- Thực hiện 2 phép đo mỗi lần, mỗi phép đo cách nhau 1-2 phút.

- Thực hiện đo 2 lần một ngày (sáng và tối), trong ít nhất 3 ngày và lý tưởng là 7 ngày. Nên đo HA tại nhà vào buổi sáng trước khi ăn sáng và trước khi uống thuốc nhưng không phải ngay sau khi thức dậy.

- Ghi nhận và tính trung bình tất cả lần đo, sau đó đưa kết quả cho bác sĩ.

Những điểm mới trong việc thay đổi lối sống

- Không những giảm ăn muối, ngược lại cần tăng cường bổ sung thêm Kali.

- Nên tập thể dục Aerobic với cường độ vừa phải ít nhất 150 phút/tuần (>30 phút/ngày, 5-7 ngày/tuần) hoặc thay thế bằng tập Aerobic cường độ cao 3 ngày/tuần có bổ sung các bài tập kháng lực động hoặc tĩnh với cường độ thấp đến vừa 2 – 3 lần/tuần. Có thể chạy, đi bộ nhanh, đạp xe nhưng ưu tiên tập thể dục Aerobic.

- Bỏ giới hạn lượng rượu tiêu thụ: hạn chế sử dụng rượu < 14 đơn vị/tuần (nam) hoặc < 8 đơn vị/tuần (nữ). Khuyến cáo mới đã bỏ giới hạn rượu này và thay bằng giới hạn trên cho phép. Cụ thể, bệnh nhân nên hạn chế sử dụng rượu vượt quá giới hạn trên là 100g rượu nguyên chất/tuần (hầu hết các đồ uống bằng cồn chứa 8 - 14g rượu nguyên chất/ly), tốt nhất là tránh uống rượu để đạt được trạng thái sức khoẻ tốt nhất.

- Hạn chế tiêu thụ đường tự do với tối đa khoảng 10% lượng năng lượng tiêu thụ hằng ngày, nhất là các đồ uống có đường. Không khuyến khích tiêu thụ các loại đồ uống có đường như nước ngọt, nước ép trái cây ngay từ thuở thơ ấu.

Khi nào huyết áp tăng cần phải điều trị?

Sau 3 tháng thay đổi lối sống nhưng huyết áp không đạt mục tiêu, khi chỉ số huyết áp 130 - 139/80-89 mmHg kèm theo có nguy cơ tim mạch cao (thang điểm SCORE2, SCORE2-OP hoặc SCORE2-Diabetes 10 năm > 10%.). Lúc này, cần phải điều trị bằng thuốc. Với người bệnh huyết áp tăng có chỉ định sử dụng thuốc, chỉ cần khởi đầu điều trị bằng một thuốc đơn độc.

Trong trường hợp bệnh nhân huyết áp tăng nhưng chưa có ít nhất một trong hai tiêu chí trên, không cần điều trị bằng thuốc, khuyến cáo được đưa ra cho bệnh nhân là tiếp tục thay đổi lối sống và đánh giá nguy cơ tim mạch hằng năm tại các phòng khám chuyên khoa.

Nếu huyết áp mục tiêu là 120 - 129/70 - 79 mmHg, chỉ cần tiếp tục thay đổi lối sống và theo dõi hằng năm nếu huyết áp được kiểm soát.

Điều trị tăng huyết áp khi nào mới đạt?

Khi kết hợp thay đổi lối sống với dùng thuốc hạ huyết áp để đạt mức chỉ số huyết áp mục tiêu với huyết áp tâm thu từ 120 đến 129 mmHg, huyết áp tâm trương từ 70 đến 79 mmHg nếu bệnh nhân dung nạp được.

Trong trường hợp dung nạp thuốc kém và không thể đạt tới đích huyết áp tâm thu 120 -129 mmHg, bệnh nhân nên đạt được đích huyết áp là “mức thấp nhất có thể đạt được một cách hợp lý” – As low as resonably achievable (nguyên tắc ALARA).

Ths.Bs.Lê Trung Quân - TT.KSBT