Bản tin y tế công cộng thế giới tháng 4/2026

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo rằng xung đột leo thang đang gây căng thẳng nghiêm trọng cho các hệ thống y tế trên khắp Khu vực Đông Địa Trung Hải. Cộng hòa Hồi giáo Iran và Lebanon báo cáo số ca tử vong và hàng nghìn người bị thương ngày càng tăng, trong khi các cuộc tấn công vào các cơ sở y tế đã giết chết các nhân viên y tế và giảm khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc. Sự di dời ồ ạt ở cả hai quốc gia đang tạo ra tình trạng quá đông đúc, mất vệ sinh, làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Các mối nguy hiểm về môi trường, ngừng hoạt động dịch vụ và hạn chế di chuyển vật tư y tế đang làm cuộc khủng hoảng trở nên tồi tệ hơn. Với nhu cầu nhân đạo đã cực kỳ cao và nguồn tài trợ không đủ, WHO kêu gọi tất cả các bên bảo vệ dịch vụ chăm sóc sức khỏe, cho phép tiếp cận nhân đạo và nỗ lực làm việc hướng tới giảm leo thang.

Xu hướng tử vong ở trẻ em

            Một báo cáo mới của Liên Hợp Quốc cảnh báo rằng tiến bộ toàn cầu trong việc giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ em đang chậm lại, với ước tính khoảng 4,9 triệu trẻ em tử vong trước 5 tuổi vào năm 2024. Trong khi số trẻ em dưới 5 tuổi tử vong đã giảm hơn một nửa kể từ năm 2000 thì tốc độ giảm đã giảm hơn 60% kể từ năm 2015. Báo cáo về Mức độ và xu hướng tử vong ở trẻ em đưa ra là đánh giá toàn diện nhất cho đến nay, bao gồm các ước tính đầy đủ về nguyên nhân tử vong.

            Suy dinh dưỡng cấp tính trầm trọng là nguyên nhân trực tiếp gây ra hơn 100.000 ca tử vong ở trẻ em từ 1–59 tháng tuổi, mặc dù con số thực sự có thể cao hơn nhiều do không được báo cáo đầy đủ và những tác động gián tiếp của khả năng miễn dịch suy yếu. Trẻ sơ sinh vẫn đặc biệt dễ bị tổn thương, chiếm gần một nửa số ca tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi, phần lớn là do sinh non, biến chứng trong quá trình chuyển dạ, sinh nở và nhiễm trùng.

            Các bệnh truyền nhiễm như sốt rét, tiêu chảy, viêm phổi và thương tích vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ nhỏ, ở tuổi vị thành niên nguy cơ đã thay đổi: tự làm hại bản thân là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở các bé gái trong độ tuổi 15–19, trong khi thương tích giao thông đường bộ là nguyên nhân hàng đầu ở các bé trai.

            Các khu vực dễ bị tổn thương và bị ảnh hưởng bởi xung đột phải đối mặt với rủi ro cao nhất, với trẻ em có nguy cơ tử vong trước 5 tuổi cao gần gấp ba lần so với những nơi khác. Báo cáo kêu gọi đổi mới cam kết chính trị, chăm sóc sức khỏe ban đầu mạnh mẽ hơn và duy trì nguồn tài chính để đảo ngược tình trạng suy thoái đang diễn ra.

            Catherine Russell, giám đốc điều hành Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc cho biết: "Lịch sử đã cho thấy những gì có thể làm được khi thế giới cam kết bảo vệ trẻ em. Với sự đầu tư bền vững và ý chí chính trị, chúng ta có thể tiếp tục xây dựng những thành tựu đó cho các thế hệ tương lai".

Giải quyết vi khuẩn kháng thuốc

            WHO đã công bố ba hồ sơ sản phẩm mục tiêu (TPP) mới để hướng dẫn phát triển các loại kháng sinh cần thiết khẩn cấp nhắm vào một số bệnh nhiễm trùng kháng thuốc nguy hiểm nhất thế giới. Các hồ sơ phác thảo các đặc điểm tối thiểu và ưu tiên của các chất kháng khuẩn mới nhằm vào ba ưu tiên chính: nhiễm trùng Gram (-) đa kháng thuốc nghiêm trọng, nhiễm trùng Gram (+) đe dọa tính mạng và viêm màng não do vi khuẩn.

            Được phát triển thông qua tham vấn rộng rãi trên toàn cầu, TPP nhằm mục đích giúp các nhà nghiên cứu, nhà phát triển, cơ quan quản lý và nhà tài trợ điều chỉnh sự đổi mới phù hợp với nhu cầu lâm sàng chưa được đáp ứng. Mặc dù có 90 chất kháng khuẩn hiện đang được phát triển, WHO cảnh báo rằng có quá ít mầm bệnh ưu tiên được bảo hiểm và thậm chí còn ít loại thuốc thể hiện sự đổi mới thực sự hơn. Hướng dẫn mới nhằm mục đích thu hẹp khoảng cách này bằng cách nêu chi tiết những kỳ vọng về hiệu quả, độ an toàn, dược động học và sự phù hợp đối với các nhóm dân số dễ bị tổn thương, bao gồm trẻ sơ sinh, trẻ em và bệnh nhân bị ức chế miễn dịch. Các bệnh nhiễm trùng kháng thuốc như Enterobacterales kháng carbapenem, Acinetobacter Baumannii và Pseudomonas Aeruginosa tiếp tục gây ra tỷ lệ tử vong cao và căng thẳng cho hệ thống y tế. Viêm màng não do vi khuẩn cũng vẫn là mối đe dọa lớn trên toàn cầu, giết chết 1/6 số người bị ảnh hưởng và khiến nhiều người sống sót bị tàn tật lâu dài.

            Sáng kiến ​​này là một phần trong sự hợp tác của WHO với Cơ quan Chuẩn bị khẩn cấp Y tế của Ủy ban Châu Âu nhằm tăng cường nguồn cung cấp kháng sinh, thúc đẩy quản lý và đảm bảo khả năng tiếp cận công bằng với các phương pháp điều trị trong tương lai.

Sổ tay Hướng dẫn đẩy nhanh quá trình loại trừ bệnh viêm gan

            Sổ tay hướng dẫn và thực hiện tổng hợp về viêm gan B và C đã được WHO xuất bản, cung cấp cho các quốc gia một lộ trình thực tế để mở rộng phòng ngừa, xét nghiệm, điều trị và giám sát thông qua phương pháp tiếp cận y tế công cộng toàn diện hướng tới loại trừ viêm gan B và C. Cuốn sổ tay này tổng hợp hơn một thập kỷ các khuyến nghị dựa trên bằng chứng thành một nguồn lực hoạt động duy nhất cho các nhà quản lý chương trình, nhà hoạch định chính sách, bác sĩ lâm sàng và đối tác. Nó cũng hỗ trợ việc tích hợp các dịch vụ viêm gan vào các nền tảng chăm sóc sức khỏe ban đầu và bảo hiểm sức khỏe toàn dân.

            Viêm gan siêu vi vẫn là mối đe dọa lớn đối với sức khỏe toàn cầu, với ước tính có khoảng 254 triệu người mắc bệnh viêm gan B và 50 triệu người mắc bệnh viêm gan C. Vào năm 2022, bệnh xơ gan và ung thư gan liên quan đến viêm gan đã gây ra 1,3 triệu ca tử vong, khiến viêm gan B và C trở thành một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất trên thế giới, mặc dù đã có sẵn các công cụ hiệu quả cao, bao gồm cả phương pháp điều trị viêm gan C, vắc xin và điều trị viêm gan B.

            Cuốn sổ tay mới nhằm mục đích thu hẹp khoảng cách giữa các công cụ sẵn có và việc triển khai trong thế giới thực bằng cách cung cấp các lộ trình rõ ràng để mở rộng các dịch vụ công bằng, lấy con người làm trung tâm và tăng cường các phản ứng quốc gia.

            Tereza Kasaeva, giám đốc bộ phận HIV, bệnh lao, viêm gan và các bệnh lây truyền qua đường tình dục của WHO cho biết: “Với cuốn sổ tay đầu tiên này, WHO đang hỗ trợ các nước chuyển từ khuyến nghị dựa trên bằng chứng sang hành động cụ thể, giảm các ca nhiễm viêm gan mới và chống lại tỷ lệ tử vong gia tăng”.

Hướng dẫn chăm sóc sức khỏe răng miệng mới

            WHO đã công bố hướng dẫn toàn cầu mới nhằm giúp các quốc gia chuyển sang các phương pháp tiếp cận thân thiện với môi trường, ít xâm lấn hơn và giá cả phải chăng hơn để ngăn ngừa và quản lý chăm sóc sức khỏe răng miệng. Hướng dẫn phác thảo các biện pháp can thiệp lâm sàng không chứa thủy ngân dựa trên bằng chứng, ưu tiên phòng ngừa, chăm sóc không xâm lấn và điều trị xâm lấn tối thiểu, đồng thời thúc đẩy sự an toàn cho bệnh nhân, chất lượng chăm sóc và bảo vệ môi trường.

            Sâu răng vẫn là căn bệnh không lây nhiễm phổ biến nhất trên thế giới, ảnh hưởng đến khoảng 2,7 tỷ người và tác động không nhỏ đến các cộng đồng chưa được quan tâm. Trong nhiều thập kỷ, việc điều trị chủ yếu dựa vào hỗn hống nha khoa, một vật liệu chứa thủy ngân gây rủi ro cho cả sức khỏe con người và môi trường. Hướng dẫn mới hỗ trợ các cam kết toàn cầu nhằm loại bỏ thủy ngân theo Công ước Minamata và phù hợp với các chương trình nghị sự về sức khỏe răng miệng rộng hơn như Tuyên bố Bangkok.

            Các khuyến nghị này đóng góp quan trọng cho chiến lược và kế hoạch hành động toàn cầu của WHO về sức khỏe răng miệng giai đoạn 2023–2030, kêu gọi tích hợp các dịch vụ sức khỏe răng miệng thiết yếu vào chăm sóc sức khỏe ban đầu như một phần của bao phủ sức khỏe toàn dân. Bằng cách nhấn mạnh việc phòng ngừa, tăng cường chăm sóc không xâm lấn và xâm lấn tối thiểu, đồng thời thúc đẩy các giải pháp thay thế an toàn, giá cả phải chăng cho hỗn hống, hướng dẫn này cung cấp nền tảng kỹ thuật cho các quốc gia mở rộng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe răng miệng công bằng.

            Hướng dẫn mới cũng điều chỉnh sức khỏe răng miệng phù hợp với các mục tiêu về khí hậu và tính bền vững bằng cách khuyến khích thực hành lâm sàng có trách nhiệm với môi trường. 

Ths.BsCKII. Nguyễn Lê Tâm (Theo Bullentin of The World Health Organization)