Tránh lạm dụng kháng sinh trong điều trị viêm phế quản cấp ở người lớn

Viêm phế quản cấp là tình trạng viêm nhiễm cấp tính của niêm mạc phế quản ở người trước đó không có tổn thương. Khi khỏi không để lại di chứng. Nguyên nhân thường do nhiễm virus, vi khuẩn hoặc cả hai loại. Đây là bệnh lý nhiễm khuẩn hô hấp thường gặp nhất, nhiều trường hợp viêm phế quản cấp tự khỏi mà không cần điều trị.  

     Viêm phế quản cấp cũng thường liên quan nhiều tới tình trạng dùng kháng sinh không phù hợp. Căn nguyên gây bệnh thường gặp nhất là do virus, tuy nhiên, nhiều nghiên cứu nhận thấy, có tới 70% số trường hợp viêm phế quản cấp được dùng kháng sinh, đều này dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh hiện nay.

      Khi bị viêm phế quản thường không có sốt, phần lớn có ho khan đôi khi khạc ra đờm trắng, màu xanh, màu vàng, hoặc đục như mủ, khó thở rất hiếm gặp. Hầu hết các biểu hiện lâm sàng của viêm phế quản cấp thường kéo dài chừng 1 tuần thì hết, tuy nhiên, ho có thể kéo dài đến 20 ngày. Người bệnh cũng được bác sĩ cho chụp X-quang phổi khi có một trong các dấu hiệu: tuổi lớn hơn 75 tuổi, mạch nhanh, thở nhanh, hoặc có sốt, hoặc khám phổi thấy bất thường.

     

Chỉ chụp X.quang trong một số trường hợp người bệnh lớn tuổi hoặc có triệu chứng bất thường  

Nguyên nhân thường gặp nhất gây viêm phế quản cấp là do virus như influenza A và B, parainfluenza, corona virus , rhino virus, virus hợp bào hô hấp…, một số ít hơn là do vi khuẩn như phế cầu khuẩn, vi khuẩn Haemophilus Influenzae...

       

Phần lớn Viêm phế quản cấp là do vi rút nên không cần sử dụng kháng sinh

Một số nguyên nhân khác như hít phải hơi độc do khói thuốc lá, chlor, amoniac, acid, dung môi công nghiệp, dị ứng.

      Yếu tố thuận lợi gây viêm phế quản do thay đổi thời tiết, nhiễm lạnh đột ngột, người mắc lao phổi và ung thư phổi, môi trường sống ẩm thấp nhiều khói bụi.

Hầu hết các trường hợp viêm phế quản cấp không cần dùng kháng sinh.

Đối với thầy thuốc, cần cân nhắc chỉ dùng kháng sinh cho những trường hợp sau:

- Cải thiện lâm sàng chậm, hoặc không cải thiện.

- Ho khạc đờm mủ, đờm màu vàng, hoặc màu xanh.

- Người bệnh có kèm bệnh tim, phổi, thận, gan, thần kinh cơ, suy giảm miễn dịch.

- Người bệnh lớn hơn 65 tuổi có ho cấp tính kèm thêm 2 hoặc nhiều hơn các dấu hiệu sau (nếu người bệnh trên 80 tuổi chỉ cần kèm thêm 1 hoặc nhiều hơn):

+ Nhập viện trong 1 năm trước.

+ Có đái tháo đường typ 1 hoặc typ 2.

+ Tiền sử suy tim sung huyết.

+ Hiện đang dùng corticoid uống.

      Nếu cần điều trị bằng kháng sinh, thầy thuốc sẽ kê đơn chọn kháng sinh nhóm macrolid, hoặc doxycyclin cho những trường hợp viêm phế quản cấp ở người trước đó hoàn toàn khỏe mạnh; kháng sinh nhóm beta- lactam phối hợp với chất ức chế beta-lactamase hoặc nhóm quinolon được chỉ định cho các trường hợp viêm phế quản cấp có tiền sử dùng kháng sinh trong vòng 3 tháng gần đây, hoặc viêm phế quản cấp ở người có tuổi cao, có bệnh mạn tính kèm theo. Thời gian dùng kháng sinh thường kéo dài 7-10 ngày.

Người bệnh nên uống nhiều nước giúp cải thiện việc ho, khạc đờm. Không cần thiết phải sử dụng thuốc long đờm, thuốc giảm ho trong điều trị viêm phế quản cấp, do các thuốc giảm ho thường làm giảm việc bài tiết đờm, do vậy làm chậm sự phục hồi của người bệnh.

Khi điều trị tối ưu mà người bệnh còn ho nhiều, thầy thuốc có thể tìm thêm nguyên nhân khác như: co thắt phế quản, hoặc các bệnh lý kèm theo như trào ngược dạ dày thực quản hoặc bệnh chưa được chẩn đoán chính xác.

Để phòng bệnh viêm phế quản cấp, mọi người cần thực hiện các khuyến cáo sau:

• Loại bỏ yếu tố kích thích: Không hút thuốc, tránh khói bụi trong, ngoài nhà, môi trường ô nhiễm, giữ ấm vào mùa lạnh.
• Tiêm vaccin phòng cúm, phế cầu, đặc biệt ở những trường hợp có bệnh phổi mạn tính, suy tim, cắt lách, tuổi lớn hơn 65.
• Điều trị các nhiễm khuẩn tai mũi họng, răng hàm mặt, tình trạng suy giảm miễn dịch.
• Vệ sinh răng miệng.

​

Không hút thuốc lá hoặc tránh xa môi trường có nhiều khói thuốc lá ( hút thuốc thụ động) để phòng  Viêm phế quản cấp 

 

Ths.Bs.Lê Trung Quân