Phòng biến chứng đái tháo đường

Bệnh đái tháo đường là bệnh rối loạn chuyển hóa không đồng nhất, có đặc điểm tăng glucose huyết do khiếm khuyết về tiết insulin, về tác động của insulin, hoặc cả hai. Tăng glucose mạn tính trong thời gian dài gây nên những rối loạn chuyển hóa carbohydrate, protide, lipide, gây tổn thương ở nhiều cơ quan khác nhau, đặc biệt ở tim và mạch máu, thận, mắt, thần kinh.    

Đái tháo đường đang là vấn đề sức khỏe toàn cầu; Theo Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF), năm 2019 toàn thế giới có 463 triệu người (trong độ tuổi 20-79) bị bệnh đái tháo đường (ĐTĐ), dự kiến sẽ đạt 578 triệu người vào năm 2030 và 700 triệu người vào năm 2045. Ước tính hơn 4 triệu người trong độ tuổi từ 20-79 đã tử vong vì các nguyên nhân liên quan đến ĐTĐ trong năm 2019. Bên cạnh đó, cùng với việc tăng sử dụng thực phẩm không thích hợp, ít hoặc không hoạt động thể lực ở trẻ em, bệnh ĐTĐ típ 2 đang có xu hướng tăng ở cả trẻ em, trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng. Bệnh ĐTĐ gây nên nhiều biến chứng nguy hiểm, là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, mù lòa, suy thận, và cắt cụt chi. Đáng lưu ý, có tới 70% trường hợp ĐTĐ típ 2 có thể dự phòng hoặc làm chậm xuất hiện bệnh bằng tuân thủ lối sống lành mạnh (dinh dưỡng hợp lý, luyện tập thể dục…)

Theo số liệu điều tra tại Việt Nam năm 2020, tỷ lệ mắc bệnh đái tháo đường là 7,3%, xấp xỉ con số 7 triệu người mắc trên cả nước, đồng nghĩa là khoảng 13 người thì có 1 người mắc đái tháo đường, trong đó có 55% bệnh nhân đái tháo đường type 2 đã xuất hiện biến chứng về tim mạch, về mắt, thần kinh và về thận. Biến chứng đái tháo đường không chỉ làm gia tăng chi phí y tế mà còn làm giảm chất lượng cuộc sống.

Để phòng biến chứng đái tháo đường, người bệnh cần phải chú ý:

Chế độ ăn

- Đối với mỗi bữa ăn, ăn nhiều rau, tầm nửa dĩa rau như súp lơ, cải xanh, cà rốt…, tầm 1/4 dĩa thịt nạc, thịt gà, cá, 1/4 dĩa ngũ cốc như gạo, mì, pasta hoặc các loại củ như ngô (bắp), khoai tây…

- Ăn nhiều trái cây, tầm nửa chén trái cây tươi hoặc trái cây đóng hộp cho mỗi bữa ăn.

- Sử dụng dầu thực vật trong nấu ăn, hạn chế dầu động vật.

- Chia nhỏ bữa ăn từ 3 đến 5 bữa/ngày.

- Không bỏ bữa hoặc đảm bảo khoảng cách giữa các bữa không nhiều hơn 3 đến 5 tiếng.

- Uống nhiều nước hoặc đồ uống không đường, tránh nước có đường hoặc nước trái cây.

- Hạn chế ăn đồ chiên, các thực phẩm chứa chất béo, đường và muối

Hoạt động thể lực

- Tổng thời gian hoạt động thể lực ít nhất là 150 phút/tuần và khoảng cách giữa 2 đợt luyện tập không vượt quá 2 ngày.

- Có thể lựa chọn các hoạt động trong nhà như hút bụi, làm vườn hay rửa xe. Hoặc các hoạt động giải trí như đạp xe, bơi lội, khiêu vũ, các môn thể thao với bóng, đánh golf hay bowling. Hoặc các hoạt động có độ bền như tập thể hình, thể dục nhịp điệu.

Chăm sóc bản thân

Người mắc Đái tháo đường có vết thương ở bàn chân, do không đau đớn nhiều nên chủ quan thường tự chữa trị, chỉ nhập viện khi vết thương ở giai đoạn muộn, hoại tử chỉ chờ đợi cắt bỏ. Do đó, người mắc Đái tháo đường cần hiểu được tầm quan trọng của việc tự chăm sóc bàn chân.

- Thường xuyên kiểm tra bàn chân của mình có bị loét, bị thương…

- Gọi cho bác sĩ nếu bệnh nhân có các dấu hiệu như đau hoặc sưng ở bàn chân, bỏng đỏ, phồng rộp.

- Bệnh nhân phải giữ bàn chân sạch sẽ. Rửa chân mỗi ngày bằng xà phòng và nước ấm.

- Đảm bảo nước rửa chân không quá nóng. Lau khô bàn chân đặc biệt là các ngón chân.

Các lời khuyên khác

- Bệnh nhân phải tiến hành đo nồng độ Glucose máu thường xuyên nếu bệnh nhân đang bị bệnh hoặc đang tuân thủ phác đồ điều trị dùng thuốc nhất định.

- Bệnh nhân đo nồng độ Glucose máu trước hoặc sau bữa ăn, sau khi hoạt động thể lực hoặc sau khi sử dụng thuốc.

- Không hút thuốc lá.

 

ThS Nguyễn Văn Cương (Tổng hợp)