Bản tin y tế công cộng thế giới tháng 7/2026

Kế hoạch ứng phó với dịch Ebola  Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Châu Phi (Africa CDC) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã triển khai một kế hoạch chung trên toàn châu lục nhằm giải quyết đợt bùng phát dịch Ebola do virus Bundibugyo gây ra. Sáng kiến ​​kéo dài 6 tháng (từ tháng 6-11/2026) này cần huy động 518 triệu USD để tăng cường công tác chuẩn bị và ứng phó tại các quốc gia châu Phi thông qua một phương thức tiếp cận thống nhất. Kế hoạch tập trung vào các lĩnh vực: phối hợp, giám sát, xét nghiệm, kiểm soát lây nhiễm, chăm sóc lâm sàng, huy động cộng đồng, hậu cần và duy trì các dịch vụ y tế thiết yếu. Kế hoạch này bổ sung cho các chiến lược quốc gia tại CHDC Congo và Uganda, đồng thời chú trọng bảo vệ các nhóm dân cư dễ bị tổn thương, tăng cường hợp tác xuyên biên giới và phản ứng nhanh trước các ca bệnh mới phát sinh. Ngoài ra, kế hoạch còn hướng tới việc củng cố hệ thống y tế trong bối cảnh chưa có vắc-xin hay thuốc điều trị được cấp phép cho chủng virus Ebola này. Ông Jean Kaseya, Tổng Giám đốc Africa CDC, phát biểu: "Dịch Ebola lây lan rất nhanh, vì vậy châu Phi cần hành động nhanh hơn nữa. Kế hoạch chung này vạch ra lộ trình rõ ràng để châu lục hành động một cách nhanh chóng và đoàn kết: cứu mạng sống, hỗ trợ các quốc gia bị ảnh hưởng và bảo vệ cộng đồng tại các khu vực lân cận. Cùng với các quốc gia thành viên, WHO và các đối tác, Africa CDC đang chuyển hóa các cam kết thành hành động và nguồn lực thành các biện pháp ứng phó thiết thực cho những cộng đồng đang đối mặt với nguy cơ dịch bệnh." Dựa trên những bài học kinh nghiệm từ các đợt bùng phát Ebola trước đây và các tình trạng khẩn cấp về YTCC khác, kế hoạch này cũng mở ra hướng đi nhằm tăng cường toàn diện năng lực của châu Phi trong việc phòng ngừa, phát hiện và ứng phó với các mối đe dọa sức khỏe trong tương lai, đồng thời bảo vệ tính mạng và sinh kế của người dân.

 

Hướng dẫn về các bệnh do virus thuộc họ Filoviridae

            WHO vừa công bố bộ Hướng dẫn toàn diện đầu tiên về quản lý lâm sàng đối với các bệnh do virus thuộc họ Filoviridae (filovirus) – bao gồm Ebola và Marburg – trong bối cảnh dịch Ebola chủng Bundibugyo đang diễn ra tại Cộng hòa Dân chủ Congo. Bộ hướng dẫn đưa ra 16 khuyến nghị dựa trên bằng chứng, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chăm sóc hỗ trợ sớm nhằm cải thiện tỷ lệ sống sót và kết quả điều trị, đặc biệt là khi chưa có vắc-xin hoặc phương pháp điều trị được cấp phép cho một số chủng virus thuộc họ này. Các bệnh do filovirus gây ra thường rất nghiêm trọng và có nguy cơ tử vong cao, với tỷ lệ tử vong dao động từ 25% - 90%. Kể từ năm 1967, châu Phi đã ghi nhận 72 đợt bùng phát dịch Ebola và Marburg, gây ra những tác động lớn về mặt xã hội, kinh tế và tâm lý. Bộ hướng dẫn mới này đúc kết các bài học từ những đợt bùng phát dịch trước đây cùng các bằng chứng khoa học mới nhất nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc lâm sàng và khả năng sẵn sàng ứng phó.

            Được xây dựng thông qua quá trình tham vấn các chuyên gia toàn cầu và dựa trên những bằng chứng khoa học cũng như kiến ​​thức lâm sàng cập nhật nhất, bộ Hướng dẫn chuyển hóa các bài học kinh nghiệm từ những đợt bùng phát dịch Ebola và Marburg gần đây thành những khuyến nghị thiết thực nhằm cải thiện công tác chăm sóc bệnh nhân. Nhìn chung, bộ Hướng dẫn này nhằm mục đích hỗ trợ nhân viên y tế tuyến đầu, chuẩn hóa quy trình chăm sóc và tăng cường khả năng sẵn sàng của hệ thống y tế.

Công cụ từng bước một (Step-by-Step)

            Với sự hợp tác của Tổ chức Y tế Liên Mỹ (PAHO) và Chương trình Sức khỏe Tâm thần Quốc gia của Lebanon, WHO đã giới thiệu công cụ can thiệp kỹ thuật số Step-by-Step tại Diễn đàn về Tình trạng mong manh của Nhóm Ngân hàng thế giới ở Washington, D.C., Hoa Kỳ. Sự kiện này quy tụ hơn 1.500 người tham gia từ các chính phủ, tổ chức quốc tế và xã hội dân sự, đồng thời nêu bật các giải pháp sáng tạo dành cho những khu vực đang trong tình trạng bất ổn và chịu ảnh hưởng của khủng hoảng. Step-by-Step là công cụ tự hỗ trợ kỹ thuật số miễn phí do WHO phát triển, được thiết kế để giúp mọi người kiểm soát chứng trầm cảm và lo âu với sự hỗ trợ nhẹ nhàng từ những người không chuyên đã qua đào tạo, chẳng hạn như nhân viên y tế cộng đồng. Chương trình sử dụng phương pháp kể chuyện bằng hình ảnh và bao gồm năm học phần, kết hợp với các buổi trao đổi ngắn hàng tuần để theo dõi tiến độ. Tổng hợp tin tức y tế công cộng: Ngăn chặn thanh thiếu niên sử dụng thuốc lá. Trên toàn thế giới, có khoảng 40 triệu trẻ em trong độ tuổi từ 13 đến 15 sử dụng các sản phẩm thuốc lá, và tỷ lệ thanh thiếu niên sử dụng thuốc lá điện tử cũng như túi nicotine vẫn đang tiếp tục gia tăng. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đang kêu gọi các chính phủ hành động để ngăn chặn nguy cơ một thế hệ mới bị nghiện các sản phẩm này. WHO cảnh báo rằng các công ty thuốc lá và nicotine đang thiết kế sản phẩm sao cho hấp dẫn hơn, đặc biệt là đối với thanh thiếu niên. Nicotine có khả năng gây nghiện cao và đặc biệt gây hại cho não bộ đang trong giai đoạn phát triển. WHO kêu gọi các chính phủ hạn chế việc thanh thiếu niên sử dụng các sản phẩm này bằng cách cấm các sản phẩm có hương liệu, hạn chế quảng cáo và tài trợ, thực thi quy định không hút thuốc và không sử dụng thuốc lá điện tử trong nhà, cũng như tăng cường các biện pháp thực thi pháp luật. Các thử nghiệm lâm sàng tại Lebanon với sự tham gia của gần 1.250 người Lebanon và Syria đã cho thấy sự giảm đáng kể các triệu chứng trầm cảm, lo âu và căng thẳng, đồng thời cải thiện khả năng hoạt động thường ngày của người tham gia. Gần một nửa số người dùng tại Lebanon và hơn một phần ba số người dùng tại Syria đã giảm hơn 50% các triệu chứng trầm cảm, so với tỷ lệ chỉ khoảng 14% ở nhóm không sử dụng công cụ này. Hiện đã được triển khai trên toàn quốc tại Lebanon và Thái Lan, cũng như được điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh tại Ấn Độ, Step-by-Step mang đến một giải pháp chăm sóc sức khỏe tâm thần dễ tiếp cận và hiệu quả về chi phí trên phạm vi toàn cầu.

Khử carbon trong ngành dược phẩm

            Các bên liên quan trên toàn cầu do WHO triệu tập đã kêu gọi thiết lập các tiêu chuẩn thống nhất, tăng cường hợp tác và xây dựng lộ trình pháp lý thiết thực nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang các sản phẩm dược phẩm có lượng phát thải carbon thấp hơn mà không làm ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận, chất lượng hay độ an toàn của thuốc. Diễn đàn do WHO chủ trì đã quy tụ hơn 100 đại biểu từ hơn 30 tổ chức — bao gồm các cơ quan quản lý, cơ quan y tế, doanh nghiệp, giới học thuật và các đối tác toàn cầu — để xem xét cách thức công tác quản lý có thể thúc đẩy quá trình khử carbon trong ngành dược. Các đại biểu đã thảo luận về việc làm thế nào để các hệ thống quản lý có thể góp phần giảm thiểu tác động môi trường của thuốc, đồng thời vẫn đảm bảo thực hiện nhiệm vụ cốt lõi là cung cấp các sản phẩm an toàn, hiệu quả và đạt chuẩn chất lượng. Ông Rogério Gaspar, Giám đốc Ban Quản lý và Tiền kiểm định của WHO, phát biểu: "Biến đổi khí hậu và sức khỏe là vấn đề ưu tiên chiến lược của WHO. Mục tiêu của sáng kiến ​​này là làm rõ những điểm mà quy định hiện hành đang kìm hãm hoặc làm chậm quá trình khử carbon; xác định các cơ hội để cơ quan quản lý thể hiện vai trò dẫn dắt và sự linh hoạt; cũng như xây dựng sự đồng thuận giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các bên tham gia vào lĩnh vực y tế toàn cầu về những lộ trình thiết thực giúp duy trì chất lượng, độ an toàn và khả năng tiếp cận thuốc." Một kết quả quan trọng của diễn đàn là sự công nhận vai trò then chốt của các cơ quan quản lý trong việc tạo điều kiện cho các hoạt động dược phẩm thân thiện với môi trường hơn. Các đại biểu nhấn mạnh rằng các công cụ quản lý hiện có hoàn toàn có thể hỗ trợ tính bền vững, đồng thời khẳng định sự cần thiết phải cân bằng giữa các mục tiêu môi trường và việc đảm bảo quyền tiếp cận công bằng đối với các loại thuốc thiết yếu, đặc biệt là tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.

An toàn và khả năng cung ứng máu

            Báo cáo toàn cầu về tình hình an toàn và khả năng cung ứng máu năm 2025 do WHO mới công bố cho thấy những tiến bộ ổn định trên toàn cầu trong lĩnh vực này, song song với đó là những bất bình đẳng dai dẳng và các thách thức mang tính hệ thống. Báo cáo sử dụng dữ liệu từ 168 quốc gia – đại diện cho 97% dân số thế giới – và cung cấp đánh giá toàn diện nhất từ ​​trước đến nay về các hệ thống máu trên toàn cầu. Trong giai đoạn 2013–2023, lượng máu thu gom đã tăng gần 19%, đạt khoảng 120 triệu đơn vị mỗi năm, với hơn 85% đến từ những người hiến máu tự nguyện không nhận thù lao. Bất chấp những tiến bộ này, khả năng tiếp cận máu vẫn còn chênh lệch, đặc biệt là tại các quốc gia thu nhập thấp, nơi bệnh nhân gặp biến chứng thai sản, thiếu máu nghiêm trọng, chấn thương hoặc mắc các bệnh mãn tính thường không được truyền máu kịp thời. Những sự chênh lệch lớn vẫn tồn tại: các quốc gia thu nhập cao thu gom tới 36% lượng máu hiến tặng toàn cầu dù chỉ chiếm 15% dân số thế giới. Công tác quản lý còn yếu kém, nguồn tài chính hạn chế và những lỗ hổng trong quy định pháp lý tiếp tục cản trở khả năng tiếp cận công bằng, qua đó nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng các hệ thống máu quốc gia vững mạnh và duy trì đầu tư lâu dài. Ông Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc WHO, phát biểu: "Các chính phủ cần tiếp tục đầu tư vào những hệ thống máu quốc gia vững mạnh, bền vững và hỗ trợ những người hiến máu tự nguyện không nhận thù lao – những người có tấm lòng hào hiệp đã cứu sống hàng triệu sinh mạng mỗi năm."

Sáng kiến ​​nghiên cứu về virus Andes hantavirus

            Một sáng kiến ​​nghiên cứu phối hợp toàn cầu đã được triển khai sau đợt bùng phát virus Andes hantavirus (ANDV) liên quan đến tàu du lịch MV Hondius; điều này cho thấy tốc độ kích hoạt nhanh chóng của các hệ thống nghiên cứu quốc tế trong các tình huống khẩn cấp về y tế. Được gọi là Nghiên cứu Lịch sử tự nhiên về Nhiễm Virus Andes (NAVIS), dự án này có sự tham gia của các cơ sở nghiên cứu từ 21 quốc gia với mục tiêu hiểu rõ hơn về cơ chế lây truyền, phản ứng miễn dịch, mức độ nghiêm trọng của bệnh và đặc tính của virus ANDV thông qua việc theo dõi dọc (theo thời gian) và chuẩn hóa đối với những cá nhân đã tiếp xúc với mầm bệnh. Sáng kiến ​​này sẽ áp dụng một quy trình thống nhất do Bệnh viện Germans Trias i Pujol (Tây Ban Nha) xây dựng để triển khai ngay lập tức sau cuộc tham vấn khoa học khẩn cấp—sự kiện quy tụ hơn 1.600 chuyên gia từ hơn 130 quốc gia nhằm xác định các ưu tiên nghiên cứu cấp bách. Bằng cách áp dụng các phương pháp đồng bộ tại nhiều quốc gia, NAVIS hướng tới việc tạo ra các dữ liệu có khả năng so sánh, làm cơ sở cho việc phát triển các phương pháp chẩn đoán, điều trị và vắc-xin. Dự án sử dụng khung hoạt động của Hiệp hội Quốc tế về Nhiễm trùng Mới nổi và Bệnh hô hấp Cấp tính Nghiêm trọng (ISARIC) để thu thập dữ liệu nhanh chóng và theo quy chuẩn. NAVIS làm nổi bật tầm quan trọng của công tác chuẩn bị, nhấn mạnh sự cần thiết phải có sẵn các hệ thống nghiên cứu có thể kích hoạt ngay lập tức cũng như sự hợp tác toàn cầu chặt chẽ. Bà Sylvie Briand, Trưởng ban Khoa học của WHO, cho biết: “Việc tạo ra bằng chứng khoa học trong các đợt bùng phát dịch bệnh cần phải mang tính thực tiễn, có sự phối hợp và có thể triển khai ngay lập tức. Các hoạt động ứng phó với dịch bệnh trong tương lai nên bắt đầu bằng việc kích hoạt các hệ thống nghiên cứu đã có sẵn, thay vì cố gắng xây dựng chúng ngay trong lúc khủng hoảng đang diễn ra.” /.

Ths.BsCKII. Nguyễn Lê Tâm (Theo Bullentin of The World Health Organization)